DIGITALNA ARHIVA ŠUMARSKOG LISTA
prilagođeno pretraživanje po punom tekstu




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 9     <-- 9 -->        PDF

«I.
»0
Sinno goda
SI. 2 — Raspored širine goda hrastovine SI. 3 — Raspored zone kasnog drveta
Annual ring width of Oakwood. hrastovine — Latewood of Oak.


3.3 Volumna težina
Volumna težina je od svih tehničkih svojstava drveta najmanje istražena.
Raniji istraživači smatrali su volumnu težinu kao indikator kvalitete
drveta. Tako je B u f f o n (po Exner-u17) na osnovu svojih istraživanja
zaključio, da je »čvrstoća drveta proporcionalna svojoj težini . . .«, a
to znači što je neko drvo teže, to je ono čvršće.


Prema zaključku Internacionalnog saveza zavoda za šumske pokuse
i odbora za istraživanje drveta18) uttvrena je volumna težina u standardno
suhom stanju, u prosušenom stanju kod 12% vlage i nominalna volumna
težina.


3.31 Volumna težna standardno suhe hrastovine
Volumna težina standarno suhog drveta je omjer težine i volumena
probe koja je sušena kod temperature od 102 +3° C do konstantne težine.
To je težina 1 cm3 posve suhog ili standardno suhog drveta.


U tabeli 4 prikazani su rezultati ispitivanja volumne težine u standardno
suhom stanju.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 10     <-- 10 -->        PDF

Tabela broj 4 — Volumna teiina standardno suhe hrastovine
Tab. 4 — Specific gravity of oven-dry oak wood


Vrst
The kind
of wood
Broj
proba
Number
Df specimens
Granice
Range
g/cm3
m
g/cm3
s
g/cm3
fm
g/cm3
Lužnjak
Ped. oak 442 0,388 .. . 0,795 0,625 ±0,072 ±0,003
Kitnjak
Sess. oak 144 0,465 . . . 0,837 0,662 ±0,082 ±0,007
Sladun
Hung, oak 15 0,541 . . . 0,785 0,669 ±0,064 ±0,016
Prosjek-
Mean 601 0,388 . . . 0,837 0,635 ±0,075 ±0,003


Volumna težina standardno suhe hrastovine kreće se u granicama od
0,388 do 0,837 g/cm3, a srednja vrijednost iznosi 0,635 g/cm3. Volumna težina
posve suhe hrastovine lužnjaka (0,625 g/cm3) nešto je manja od one
hrastovine kitnjaka (0,662 g/cm3).


Raspored volumne težine standardno suhe hrastovine i nominalne volumne
težine hrastovine prikazan je na si. 4.


L42 050 05a 066 07* 032


Volumna težina


SI. 4 — Raspored volumne i nominalne težine hrastovine — Oven-dry and nominal
specific gravity.


3.32 Volumna težina prosušene hrastovine
Volumna težina prosušenog drveta je omjer težine i volumne probe u
prosušenom stanju.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 8     <-- 8 -->        PDF

3.1 Bijeli srž
Pitanje istraživanja razlike u tehničkim svojstvima bijeli i srži slavonske
hrastovine obrađeno iz ovih razloga: prvo, jer je pojas bijeli u hrastovine
vrlo uzak i iznosi za istraženu hrastovinu lužnjaka 0.70 . . . 1.75 . . .


3.62 cm, a kitnjaka 1.22..2.16.. 2.77 cm (utvrđeno mjerenjem širine bijeli
na četiri unakrsna radija svakog probnog stabla) i drugo, jer za tehničku
upotrebu dolazi u obzir samo srž hrastovine.
3.2 Godovi
Slavonska hrastovina poznata je zbog svoje finoće po cijelom svijetu.
Jednoličnost nizanja i uzanost godova glavne su karakteristike slavonske
hrastovine.


Na osnovu mjerenja izvršenih na 601 probi sastavljena je tabela broj


3. U ovoj tabeli prikazani su: granice, srednja vrijednost, standardna devijacija
i greška srednje vrijednosti širine goda i zone kasnog drveta posebno
za hrastovinu lužnjaka, hrastovinu kitnjaka i hrastovinu sladuna te
ove vrijednosti za sve tri vrste.
Tabela broj 3 — Širina goda i zona kasnog drveta hrastovine
Tab. 3 — Annual-ring width and late-wood zone of Oak


Širina goda Postotak zone k. drveta
Annual ring width


Broj proba
Number of
specimens


Late wood zone


Vrst


Species


granice granice


m s fm m s fm


Range Range


mm mm mm mm °/o °/o °/o /«


Lužnjak
Pedunculate


oak 442 0,83... 5,37 2,02 ±0,90 ±0,04 39... 96 67,1 ±10,2 ±0,48
Kitnjak
Sessile oak 144 0,84... 4,08 1,85 ±0,61 ±0,05 44... 93 68,6 ± 9,7 ±0,81
Sladun
Hungarian


oak 15 1,38... 4,50 2,08 ±0,81 ±0,03 39... 76 55,8 ± 8,8 ±2,27


60137 1,9S81 ±0 03


Mean* °´83 5´ ±0´ ´ 39... 96 67,3 ±10,2 ±0,42


Širina goda hrastovine kreće se u granicama od 0.83 do 5.37 mm, a
srednja vrijednost iznosi 1.98 mm. Srednja širina goda hrastovine lužnjaka


(2.02 mm) neznatno je veća od one hrastovine kitnjaka (1.85 mm).
Zona kasnog drveta hrastovine kreće se u granicama od 39 do 96°/o,
a srednja vrijednost iznosi 67.3%. Srednja vrijednost zone kasnog drveta
hrastovine lužnjaka (67.1%) neznatno je manja od one hrastovine kitnjaka
(68.6%).
Raspored širina goda i zone kasnog drveta hrastovine grafički je prikazan
na si. 2 i 3.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 7     <-- 7 -->        PDF

3. REZULTATI ISTRAŽIVANJA
U tabeli broj 2 iznijeti su rezultati istraživanja tehničkih svojstava
slavonske hrastovine. Tabela sadrži granice istraženog svojstva, srednju
vrijednost (m), standardnu devijaciju (s), grešku srednje vrijednosti (fm) i
broj istraženih proba.


Tabela broj 2 — Rezultati istraživanja slavonske hrastovine
Tab. 2. Results of investigation of Slavonian Oak wood


Granice m s fm n


s


a


CO
(S C


Svojstvo
a g O


CU


a _3L"S o «M ^ S


Property
*


o
>



4 M


S
a a»


H3


u j§

« < w H »


1. Širina goda (mm)
0.83.. 5.37 1.98 ±0.81 ±0.03 601
1. Annual-ring width
2. Zona kasnog drveta (%) 39.. 96 67.3 ±10.2 +0.42 601
2. Late-wood zone
3.
Volumna težina (g/cm3)
3.
Specific gravity
a) u prosušenom stanju 0.438 .. 0.861 0.678 ±0.073 ±0.003 601
a) in air-dry state
b) u standard, suhom stanju 0.338 .. 0.837 0.635 ±0.075 ±0.003 601
b) in oven-dry state
c) nominalna 0.353.. 0.706 0.555 ±0.057 ±0.002 601
c) nominal


4. Utezanje do 0°/o vlage (%)
4.
Shrinkage up to m.c. 0»/o (in %)
a) radijalno 2.53 .. 7.55 4.84 + 0.84 +0.04 601
a) radial
b) tangencijalno 4.50. . 13.99 9.31 + 1.46 ±0.06 601
b) tangetial
c) longitudinalno 0.01. . 1.29 0.43 ±0.21 ±0.01 601
c) longitudinal
d) volumno 8.75. .20.67 14.10 +2.00 ±0.08 601
d) volume


5. Utezanje do prosuš. f/o)
5.
Shrinkage up to m.c. 12fl/o (in °/o)
a) radijalno 1.46 .. 6.13 3.00 ±0.67 ±0.03 601
a) radial
b) tangencijalno 2.73 .. 11.54 6.56 ±1.38 ±0.06 601
b) tangential
c) volumno 4.73 .. 16.82 9.72 ±1.75 ±0.07 601
c) volume


6. Čvrstoća na udarac (kgm/cms) 0.116.. 1.260 0.740 ±0.301 ±0.014 460
6. Impact bending strenght (kg./sq.cm.)
7.
Čvrstoća na savijanje (kg/cm2) 466 .. 1785 1257 ±240 ±12.1 389
7. Static bending strength (kg./sq.cm.)
8. Čvrstoća na tlak (kg/cm2) 246 .. 720 494 ±87.2 +3.81 523
8. Compressive strenght (kg./sq.cm)
325




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 6     <-- 6 -->        PDF

Tabela broj 1 — Broj probnih stabala, trupčića i proba
Tab. 1 — Number of sample trees, sections and specimens


Područje
Forest district
1 -°
as
o w a
J-, Qj .2 &
Broj proba
Number of
specimens
CO
eu B
es 11
3 CJ
n CO C
PQ W S
S ft -g o
5 H
a. Hrast lužnjak
a. Pedunculate oak
1. Lipovljani 20 20 122 79 79
2. Vrbanja 1 1 9 9 9
3. Banova Jaruga 3 3 33 29 30
4. Novska 2 2 21 17 21
5. Raj evo selo 2 2 25 14 39
6. Klenak 2 2 17 13 13
7. Ogar 3 3 31 18 22
8. Bosutska u Mor 2 6 72 34 38
9. Kupinovo 3 3 39 25 —
10. Pitomaca 2 2 24 10 20
11. Tikveš 1 1 8 5 9
12. Topolovac 1 1 9 8 9
13. B. Manastir 1 1 31 — —


Ukupno: 43 47 442 261 289 278 1270


b. Hrast kitnjak
b. Sessile oak
1. Kostajnica 5 5 49 60 62 123
2. Rujevac 4 4 36 23 28 51
3. Babja Gora 4 4 28 17 19 37
4. Srem. Kamenica 2 4 31 15 12 29


Ukupno: 15 17 144 115 121 240 620


c. Hrast sladun
c. Hungarion oak
15
Sveukupno: 59 65 601 376 410 518 1905


1. Kupinovo 1 1 15 — — —
Na broju proba pod a) mjerena je i ispitana širina goda, zona kasnog drveta,
volumna težina, linearno i volumno utezanje, pod b) čvrstoća na savijanje, pod c)
čvrstoća na udarac, a pod d) čvrstoća na tlak.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 5     <-- 5 -->        PDF

2. MATERIJAL ZA ISTRAŽIVANJE I METODIKA RADA
Istraženi materijal potječe iz skoro svih važnijih staništa naše hrastovine.


Hrast lužnjak potječe sa područja bivše Direkcije državnih šuma Vinkovci, šumarije
Lipovljani i Vrbanja; sa područja bivše Gradiške imovne općine, šumarije
Banova Jaruga i Novska; sa područja bivše Brodske imovne općine, šumarija Rajevo
selo; sa područja bivše Petrovaradinske imovne općine, šumarija Bosutska u Moroviću,
Ogar, Klenak i Kupinovo; sa područja bivše Direkcije državnih šuma Zagreb,
šumarija Pitomaca; sa područja bivšeg državnog dobra »Belje«, šumarija Topolovac
kraj Siska, Tikveš i B. Manastir.


Hrast kitnjak potječe sa područja bivše Direkcije državnih šuma Zagreb, šumarije
Kostajnica i Rujevac; sa područja bivše Gradiške imovne općine, šumarija Babja
Gora u N. Gradiški i sa područja bivše Petrovaradinske imovne općine, šumarija
Srem. Kamenica.


Hrast sladun potječe sa područja bivše Petrovaradinske imovne općine, šumarija
Kupinovo.


Na karti (si. 1) ucrtana su ona mjesta — sjedišta šumarija iz kojih potječu probna
stabla hrasta lužnjaka i kitnjaka.


Izbor probnih stabala i izrada probnih trupčića vršena je po posebnoj »Instrukciji
Zavoda za uporabu šuma u Zagrebu«15) koja je kasnije razrađena i publicirana
kao dio udžbenika Ugrenovića »Tehnologija drveta«.


Za sva probna stabla sabrani su podaci o sastojinskim prilikama iz kojih potječu
probna stabla, kao i podaci o samom probnom stablu. Ovi su podaci publicirani u
jednoj ranijoj studiji16) i ovdje se ne iznose.


Način izrade proba, metodika rada i kronologija rada opisani su isto tako u gore
navedenoj instrukciji. Kod istraživanja tehničkih svojstava slavonske hrastovine
pridržavao sam se te metodike. Način izrade proba, veličina i oblik proba, metodika
i kronologija rada te način obrađivanja rezultata istraživanja tehničkih svojstava
slavonske hrstovine nisu zbog tih razloga ovdje ponavljani.


Materijal za istraživanje sakupljen je u toku 1938. i 1939. godine. U toku 1939 i
1940. razrađen je prvi dio istraživanja, koji je obuhvatio širinu goda, zonu kasnog
drveta, volumnu težinu, linearno i volumno utezanje. Rezultati ovog dijela istraživanja
publicirani su u posebnoj studiji16. Drugi dio istraživanja, koji je obuhvatio
neka mehanička svojstva slavonske hrastovine, nastavljen je u toku 1948. i 1949. god.


U ovoj radnji biti će u kratko prikazani rezultati istraživanja tehničkih svojstava
slavonske hrastovine. Iz prve studije16) biti će prikazani samo osnovni podaci o rezultatima
istraživanja širine goda, zone kasnog drveta, volumnoj težini, linearnom i
volumnom utezanju. U nastavku biti će prikazani rezultati istraživanja nekih mehaničkih
svojstava slavonske hrastovine i to čvrstoće na tlak, čvrstoće na savijanje
i čvrstoće na udarac.


Broj probnih stabala, trupčića i ispitanih proba prikazan je u tabeli broj 1.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 4     <-- 4 -->        PDF

SI. — Pregledna karta šumarija iz kojih potječu probna stabla hrasta lužnjaka i
hrasta kitnjaka. — The map of forest district from which the Pedunculate and Sessile
Oak sample trees were taken.


322




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 3     <-- 3 -->        PDF

Š U MARSKI LIST


GLASILO ŠUMARSKOG DRUŠTVA HRVATSKE


GODIŠTE 81 SEPTEMBAR — OKTOBAR GODINA 1957


ISTRAŽIVANJA O TEHNIČKIM SVOJSTVIMA SLAVONSKE
HRASTOVINE
Investigations on technical properties of Slavonian Oakwood
Prof. Dr. Ivo Horvat, Zagreb


1. UVOD
U ovoj su radnji prikazani rezultati istraživanja o tehničkim svojstvima slavonske
hrastovine.


U trgovini drvetom, kako je općenito poznato, u smislu definicije o finoći
drveta1)2), pod slavonskom hrastovinom označuje se hrastovina naročitog kvaliteta
obzirom na njenu homogenost (jednolično nanizani i uzani godovi) i lakoću mehaničkog
obrađivanja, a ne geografsko podrijetlo.


Predmetom istraživanja bila je slavonska hrastovina lužnjaka i kitnjaka. Uporedo
sa 43 probna stabla lužnjaka (Quercus pedunculata Ehrh.), 15 probnih stabala
hrasta kitnjaka (Quercus sessiliflora Salisb.) istraženo je i 1 probno stablo hrasta
sladuna (Quercus conferta Kitaibel).


Istraženi materijal potječe sa skoro svih naših važnijih staništa hrasta lužnjaka
i kitnjaka (vidi sliku 1).


Istraživanja obuhvatila su širinu goda, zonu kasnog drveta, volumnu težinu,
linearno i volumno utezanje, čvrstoću na tlak, čvrstoću na savijanje i čvrstoću na
udarac.


U našoj stručnoj literaturi ne nalazimo mnogo radova o tehničkim svojstvima
slavonske hrastovine. Radovi Kozare a3), K e s t e r č a n e k a4)5), R a č k o g a6) i
Ett ingéra 7) dotakli su to pitanje samo općenito. Oni su iznijeli ondašnje rezultate
stranih autora o kvaliteti i tehničkim svojstvima hrastovine.


U svojim studijama iznio je U g r e n o v i ć8)9)10) rezultate svojih istraživanja o
čvrstoći cijepanja slavonske hrastovine.


U stranoj literaturi nalazimo više radova o istraživanju tehničkih svojstava
naših domaćih vrsta drveta. Ovdje ćemo navesti samo one istraživače, koji su istražili
neka svojstva slavonske hrastovine.


B o g n e r11) je u potrazi za dobrom hrastovom građom za brodove prošao i
upoznao sve naše šume. Izbor hrastovine, koja je služila za gradnju brodova, vršio je
po volumnoj težini odnosno širini goda (po Bogneru širina goda morala je iznositi 6
do 8 i više mm, odnosno volumna težina od 0.78 g/cm3 na više). Po volumnoj težini
procjenjievala se je čvrstoća, tvrdoća i trajnost hrastovine. Za izbor hrastove građe
za brodove dolazila je u obzir hrastovina lužnjaka, kitnjaka i medunca. Hrastovina
medunca (Quercus pubescens Willd.) je zbog svoje razmjerno najveće težine i zakrivljeonsti
svoga debla bila naročito cijenjena kao odlični materijal za gradnju brodova11)
12).


J a n k a je u svojim radovima istražio širinu goda, volumnu težinu, površinsko
utezanje, čvrstoću na tlak i tvrdoću slavonske hrastovine13). Od posebne je važnosti
njegovo komparativno istraživanje tehničkih svojstava hrastovine lužnjaka i kitnjaka14)
te istraživanja o tehničkim svojstvima stare i mlade slavonske hrastovine13).
Nažalost su se ta istraživanja ograničila na malen broj proba.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 29     <-- 29 -->        PDF

347




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 28     <-- 28 -->        PDF

Tabela 13 — Pregled volumnih težina i utezanja po starosti
Tab. 13. — Specific gravity and shrinkage of Slavonian oak wood according to age


.a «


i


i!


ü


Volum. težina kod
% vlage


Spec, gravity
(m, c. O %)


î! !


îî


u


Šumarije


»i


Il


Forest district TS c


li


s s


*~


o


n


if


a L « s,


9 « 1/3 <


god.


1-H


%


j mm r/cm* g/cm> | %


-


1 1


N to


a) iznad 150 god. starosti O 10 Age above 150 years


46 Novska 255 1,51 0,621 0,528 5,27 9,60 17
43 Banova
40
41
Jaruga
Raj evo selo
Raj evo selo
180
260
260
1,74
1,41
0,599
0,589
0,519
0,517
4,22
5,16
9,05
10,28
14
25
31 Bosutska u
Moroviću 180
32 Bosutska u
Moroviću 175
1,52 0,581 0,496 4,61 9,41 72


b) od 100—150 god. starosti
Age from 100 to 150 years


28 Ogar 143 1,96 0,596 0,509 4,87 9,15 10
30 Ogar 106 2,63 0,581 0,505 4,39 8,58 12
33 Pitomaca 101 2,66 0,604 0,531 4,65 8,47 13
36 Kupinovo 121


3,16 0,605 0,508 4,44 7,66 26


37 Kupinovo 123
42 Banova
Jaruga 101 2,77 0,638 0,547 4,92 9,34 10
47 Beli Manastir 125 2,03 0,615 0,505 5,26 9,78 31


c) od 50 — 100 god. starosti
Age from 50 to 100 years


4
5
Klenak
Klenak
88
82 1,93 0,642 0,555 4,72 8,42 17
8-27
29
34
35
38
39
44
45
Lipovljani
prosj.
Ogar
Pitomaca
Kupinovo
Vrbanja
Topolovac
Banova
Jaruga
Novska
75
89
81
90
70
60
95
65
1,85
2,42
2,52
2,97
2,48
3,73
3,57
2,42
0,660
0,640
0,705
0,547
0,623
0,679
0,720
0,639
0,567
0,551
0,598
0,480
0,540
0,574
0,606
0,547
5,00
4,94
5,39
3,78
4,82
5,55
5,07
4,77
9,82
9,19
9,99
8,07
8,42
8,77
10,63
9,71
122
9
11
14
g9
9
4


U tabeli 13 svrstane su srednje vrijednosti svih podataka po glavnim
skupinama. Za komparaciju naših podataka sa Jankinim dodali smo u
tabeli 14 podatke po Janki. Utezanje je Janka iznio koeficijentom površinskog
utezanja.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 27     <-- 27 -->        PDF

Antilogaritmiranjem dobiveni su iznosi za čvrstoću na tlak


y = 893,1 X 1,299569


za čvrstoću na savijanje


y = 2061,2 X 1,236049
za čvrstoću na udarac


y = 2,0554 X 2,734537


Standardne devijacije parametra a izračunate za


čvrstoću na tlak 14,22
čvrstoću na savijanje 30,05
čvrstoću na udarac 0,0705


Na slikama 11, 12 i 13 prikazan je odnos između volumne težine i
čvrstoće na tlak, čvrstoće na savijanje, čvrstoće na udarac hrastovine
kitnjaka.


3.6 Mlada i stara slavonska hrastovina
U stručnoj je literaturi13) u) često puta pokrenuto pitanje tehničkih
svojstava stare i mlade slavonske hrastovine. Janka13) je svojim istraživanjima
utvrdio, da je stara slavonska hrastovina manje volumne težine,
manje čvrstoće na tlak i manje tvrdoće od mlade slavonske hrastovine,
koja imade šire godove, teža je, čvršća i tvrđa.


Evo rezultata istraživanja J a n k e:


Slavonska hrastovina
mlada stara


Starost 74 god. 246 god.
Širina goda 2.92 mm 1.20 mm
Volumna težina kod 0% vi. 0.710 g/cm3 0.619 g/cm3
Volumna težina kod 15*>/o vi. 0.740 g/cm3 0.668 g/cm3
čvrstoća na tlak 705 kg/cm2 394 kg/cm2
Tvrdoća 698 kg/cm2 417 kg/cm2


Da ispitamo taj odnos kod naših istraživanja svrstali smo istraženi
materijal u tri skupine. Prva skupina obuhvatala je sva probna stabla
stara iznad 150 godina, druga sva probna stabla stara od 100 do 150 godina,
a treća skupina sva probna stabla stara od 50 do 100 godina.


U tabeli 13 svrstani su podaci o širini goda, volumnoj težini i utezanju
za pojedina probna stabla ili skupine probnih stabala.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 26     <-- 26 -->        PDF

.jfi . .


v . *t
/*´
MO


coo y
//


ni»


1


0


/y
0 /y
t


0 «t»


//


S


/


1


J e<» /
/


soc


i -.-„ ,.-1-_


uSeO oeoo o«*o M«o

l/b/umna tezi.no kod u´/o vlage


Si. 12 Odnos između volumne težine i čvrstoće na savijanje hrastovine kitnjaka —
Relationship between the static bending strength and the specific gravity of Oakwood.


VblumriQ teztna kod 0´/«vlaqe


SI. 13 — Odnos volumne težine i čvrstoće na udarac hrastovine kitnjaka — Relationship
between the impact bending strength and the specific gravity of Oakwood.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 25     <-- 25 -->        PDF

y = ax"
gdje je y = čvrstoća u kg/cm2, x = volumna težina drveta u g/cm3, a a
i b su konstante, koje ovise o materijalu.


Taj se odnos može izraziti i u obliku
log y = log a + b log x
Za istraženu hrastovinu kitnjaka utvrđen je odnos između volumne
težine i čvrstoće i to za čvrstoću na tlak
log y = 2,96090158 + 1,29956918 log x
za čvrstoću na savijanje ;
log y - 3,31413578 + 1,23604926 log x
i za čvrstoću na udarac
log y - 0,3128929 + 2,73453747 log x
Standardne devijacije parametara log a i b izračunate za
čvrstoću na tlak 0,00691772 0,3592255
čvrstoću na savijanje 0,00633477 0,03448956
čvrstoću na udarac 0,01489774 0,07736271


Volumna težina kodOVtaae/atm/


SI. 11 — Odnos između volumne težine i čvrstoće na tlak hrastovine kitnjaka —
Relationship between the compressive strength and the specific gravity of Oakwood.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 24     <-- 24 -->        PDF

3.53 čvrstoća na udarac
Čvrstoća na udarac hrastovine ispitana je na 460 proba. U tabeli 12
prikazani su rezultati ispitivanja posebno za hrastovinu lužnjaka, posebno
za hrastovinu kitnjaka, i u prosjeku za sve istražene probe hrastovine.


Tabela 12 — Čvrstoća na udarac slavonske hrastovine
Tab. 12 — Impact bending strength of Slavonian oak wood


Granice


Broj proba m s fm


Vrst Range


Number of


Species


specimens kg/cm2 kg/cm2 kg/cm2 kg/cm2


Lužnjak


327 0,116... 1,134 0,764 ±0,322 ±0,018


Ped. oak


Kitnjak


133 0,274 ... 1,260 0,656 ±0,239 ±0,021


Sess. oak


Prosjek


460 0,116... 1,260 0,740 ±0,301 ±0,014


Mean


Čvrstoća na udarac istražene hrastovine kreće se u granicama od
0,116 do 1,260 mkg/cm2, a srednja vrijednost iznosi 0,740 mkg/cm2. Ispitana
hrastovina lužnjaka (0,764 mkg/cm2) po čvrstoći na udarac nešto je
čvršća nego hrastovina kitnjaka (0,656 mkg/cm2). Čvrstoća na udarac ispitane
hrastovine je velika.


Raspored čvrstoće na udarac grafički je prikazan na slici 10.


20 —


7.
10


02 .04 Of. OS 10 12 rf,/„´
C vrMeca na udarac


SI. 10 — Raspored čvrstoće na udarac hrastovine — Impact bending strength of
Oakwood.


3.54 Odnos između volumne težine i čvrstoće
Između volumne težine i čvrstoće postoji određeni odnos. Općenito
se može reći: čvrstoća je to veća što je veća volumna težina drveta. Matematski
odnos između volumne težine i čvrstoće može se izraziti jednadžbom
parabole21:




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 23     <-- 23 -->        PDF

3.52 Čvrstoća na savijanja
Čvrstoća na savijanje ispitana je na ukupno 389 proba. Rezultati
ispitivanja sabrani su u tabeli 11.


Tabela 11 — Čvrstoća na savijanje slavonske hrastovine
Tab. 11 — Static bending strength of Slavonian oak wood


Granice


Vrst Broj proba m s fm


Rauge


Species Number of
of oak specimens kg/cm2 kg/cm2 kg/cm2 kg/cm2


Lužnjak 263 466... 1785 1257 ±258 ±15,9
Ped. oak


Kitnjak 126 760 ... 1676 1257 ±198 ±17,6
Sess. oak


Prosjek 389 466 ... 1785 1257 ±240 ±12,1


Čvrstoća na savijanje ispitane hrastovine kreće se u granicama od
466 do 1785 kg/cm2, a srednja vrijednost iznosi 1257 kg/cm2). Hrastovina
lužnjaka (1257 kg/cm2) po čvrstoći na savijanje jednaka je hrastovini kitnjaka
(1257 kg/cm2). Čvrstoća na savijanje ispitane hrastovine je velika.


Raspored čvrstoće na savijanje hrastovine lužnjaka i kitnjaka grafički
je prikazan na slici 9.


SO 1000 «400 «00 l«0O Uj/ci,»


Čvrstoća na sanjanje


SI. 9 — Raspored čvrstoće na savijanje hrastovine — Static bending strength of
Oakwood.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 22     <-- 22 -->        PDF

Tabela 10 — Čvrstoća na tlak slavonske hrastovine
Tab. 10 — Compressive strength of Slavonian oak wood


Vrst
Species
Broj probe
Number
>f specimens
Granice
Range
kg/cm2
m
kg/cm2
s
kg/cm2
fm
kg/cm2
Lužnjak
Ped. oak
278 246 ... 646 473 ±91.2 ±5.47
Kitnjak
Sess. oak
245 306 ... 720 512 ±74.4 ±4.75
Prosjek 523 246 ... 720 494 ±87.2 ±3.81


Čvrstoća na tlak ispitane hrastovine kreće se u granicama od 246 do
720 kg/cm8, a srednja vrijednost iznosi 494 kg/cm2. Hrastovina lužnjaka
(473 kg/cm2) na tlak je nešto slabija od hrastovine kitnjaka (513 kg/cm2).


Raspored čvrstoće na tlak hrastovine lužnjaka i kitnjaka grafički je
prikazan na slici 8.


´.-OO S.SO 360 , 6Vđ 560


CvralouO natlüU


SI. 8 — Raspored čvrstoće na tlak hrastovine — Compressive strength of Oakwood.


Za procjenu kvalitete drveta služi nam statička kota. Statička kota
je omjer između čvrstoće na tlak i stostruke volumne težine u prosušenom
stanju. Za istražene vrste statička kota iznosi za:


lužnjak 7,05
kitnjak 7,32
prosjek 7,30


Po klasifikaciji M o n n i n-a20 ispitana hrastovina lužnjaka i kitnjaka
po statičkoj koti ide ured visoko kvalitetnog građevnog drveta.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 21     <-- 21 -->        PDF

Odnos između volumne težine i utezanja prikazan je grafički na slici


7. Koeficijenat korelacije izmeu nominalne volumne tđežine i utezanja i
njegova srednja greška iznosi za
radij alno utezanj e tangencij alno utezanj e


lužnjak r = + 0,625 ± 0,029 r = + 0,647 ± 0,028


kitnjak r = + 0,670 + 0,046 r = + 0,762 ± 0,035


Iz grafičkog prikaza i koeficijenta korelacije može se zaključiti da je
odnos između nominalne volumne težine i utezanja pozitivan. To znači da
da je linearno utezanje — do stanovite granice — to veće što je drvo teže.
Stepen korelacije je vrlo velik.


Odnos između nominalne volumne težine i utezanja za istraženu
hrastovinu je slijedeći:


lužnjak av = 26,6tn, at — 17,5 tn, ar « 9,1 tn


kitnjak av = 24,3 tn, afc = 16,3 tn, ar - 8,4 tn


Za sve istražene probe hrastovine taj je odnos .


av = 25,4 tn> at = 16,8 tn, ar = 8,7 tQ


Toćka zasićenosti drvnih vlakanaca vlagom slavonske hrastovine je
nešto veća nego što je točka zasićenosti hrastovine kako ju je odredio
Trendelenburg, koji je taj odnos utvrdio maksimalno za


Ako se pretpostavi, da je Trendelenburgu stajao na raspoloženju
materijal hrasta kitnjaka, za kojeg je i ovim istraživanjem utvrđen
odnos


av = 24,3tn 5


znači da lužnjak ima višu točku zasićenosti, to jest više vezane vode od
kitnjaka. To se vidi i iz odnosa nominalne volumne težine i volumnog
utezanja lužnjaka koji iznosi


av = 26,6 tn


3.5 Mehanička svojstva
Od mehaničkih svojstava istražena su: čvrstoća na tlak, čvrstoća na
savijanje i čvrstoća na udarac.


3.51 čvrstoća na tlak
Čvrstoća na tlak ispitana je na hrastovim lužnjaka i hrastovini kitnjaka.
Ukupno je ispitano 523 probe. Podaci o čvrstoći na tlak ispitane
hrastovine sabrani su u tabeli 10.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 20     <-- 20 -->        PDF

hrastovine kitnjaka (6.72). Volumno utezanje hrastovine kitnjaka (9.65%)
gotovo je jednako istom utezanju hrastovine kitnjaka (9.70%).


3.43 Odnos između volumne težine i utezanja
Američki istraživači na osnovu velikog broja istraženog materijala
utvrdili su odnos između nominalne volumne težine i utezanja. Tako su
Newli n i Wilso n (po Trendelenburgu19) izračunali da za sve vrste
drveća u prosjeku vrijedi ovaj odnos


= 28tn> at = =


«v 17>°tn> «r 9´ 5tn


Markward t (po Trendelenburgu19) je na osnovi novijih istraživanja
ispravio Newl i n-W i 1 s o n o v e rezultate i izračunao ovaj prosjek
za sve vrste drveća:


aT - 26,5 tn, at - 16,3 tn> af - 9,11„


Trendelenburg 1 9 jeu svojim radovima utvrdio da i za evropske
vrste drveta vrijedi odnos


a„ ™ 28 K


Nadalje je izradio tabelu evropskih vrsta drveća prema vlazi zasićenosti
drvnih vlakanaca. Za one vrste sa prstenasto poroznim drvom, u
koje spada i hrastovina, iznosila bi vlaga zasićenosti 23 . . . 25%, a odnos
između nominalne volumne težine i volumnog utezanja iznosio bi


ay = (22 ... 24) tn


U ovoj su grupi bagrem, kesten, hrast, jasen, orah i trešnja. Hrastovina
leži na gornjoj granici.


1 I ! 1 1 I 1 , I -L


OJ8 (H2 OWi 050 05+ 058 002 060 9 lem


Voiumna težina


SI. 7 — Odnos između volumne težine i radijalnog odnosno tangencijalnog utezanja
hrastovine lužnjaka i kitnjaka — Relationship between the radial and tangential
shrinkage and specific gravity of Pedunculate and Sessile Oakwood.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 19     <-- 19 -->        PDF

U tu je svrhu istraženo radijalno, tangencijalno i volumno utezanje
hrastovine do stanja prosušenosti. Rezultati toga istraživanja iznijeti su
u tabeli 9.


Tabela 9 — Linearno i volumno utezanje slavonske hrastovine đo stanja prosušenosti
Tab. 9 — Linear and volume shrinhage of Slavonian Oakwood from green


till air-dry state
Vrst
Species
Broj proba
Number
of specimens
Range
Granice
°/o
m
s
%>
fm
°/o


a) Radijalno utezanje
a) Radial shrinkage


Lužnjak 442 1,53 ... 6,13 3,02 ±0,70 ±0,08
Ped. oak
Kitnjak 144 1,41 ... 4,54 2,55 ±0,60 ±0,05


Sess. oak


Sladun 15 2,11... 3,43 2,88 ±0,34 ±0,09
Hung, oak
Prosjek-601 1,41... 6,13 3,00 ±0,67 ±0,03


Mean


b) Tangencijalno utezanje
b) Tangential shrinkage


Lužnjak 442 2,73 ... 11,54 6,51 ±1,49 ±0,07
Ped. oak
Kitnjak 144 3,72... 9,53 6,72 ±1,01 ±0,08


Sess. oak


Sladun 15 5,39... 7,96 6,97 ±1,44 ±0,37
Hung, oak
Prosjek-601 2,73 ... 11,54 6,56 ±1,38 ±0,06


Mean


c) Volumno utezanje
c) Volume shrinkage


Lužnjak 442 4,73 ... 16,82 9,65 ±1,75 ±0,08
Ped. oak
Kitnjak 144 6,85 ... 12,46 9,70 ±1,23 ±0,10


Sess. oak


Sladun 15 8,79 ... 13,91 10,37 ±1,44 ±0,37
Hung, oak
Prosjek-601 4,73 ... 16,82 9,72 ±1,79 ±0,07


Mean


Utezanje hrastovine do stanja prosušenosti iznosi u radijalnom
smjeru 3.00%, u tangencijalnom smjeru 6,56%, a volumnom 9.72%. —
Razlike između hrastovine lužnjaka i hrastovine kitnjaka su kod ovog
utezanja neznatne. Radijalno utezanje hrastovine lužnjaka (3.02%) je
nešto veće od istog utezanja hrastovine kitnjaka (2.55%), a tangencijalno
utezanje hrastovine lužnjaka (6.51%) je neznatno slabije od istog utezanja




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 18     <-- 18 -->        PDF

Za linearna utezanja vrijedi približno odnos at : ar
: ai » 2 : 1 : 0,1.
Taj odnos kod istražene hrastovine iznosi za


lužnjak 1,94 :1,0 : 0,99
kitnjak 1,92 :1,0 : 0,07
sladun 1,82 :1,0 : 0,10
preosjek 1,93 :1,0 : 0,08


Volumno utezanje izračunato je iz poznatih linearnih utezanja po
formuli


«T = t + «r + «« -~


100


Ono iznosi za hrastovinu lužnjaka 14.25%, hrastovinu kitnjaka 13.97%,
a hrastovinu sladuna 12.68%. Za sve istražene probe hrastovine ono iznosi
14.13%. Razlika između volumnog utezanja utvrđenog neposredno volumentiranjem
proba i posredno računskim putem iz poznatih linearnih
utezanja je vrlo mala. Ona gotovo iščezava, te iznosi u apsolutnom iznosu
za lužnjak 0.03%, za kitnjak 0.11%, a za sladun 0.02%. Za sve istražene
probe hrastovine ova razlika iznosi u apsolutnom iznosu 0.03%, a u relativnom
iznosu 0.21%.


Volumno utezanje približno je jednako a » 3.0 « Za istražene


vrste hrastovine taj odnos iznosi za lužnjak a = 2.92 « . za kitnjak


« = 2.90 « , a za sladun a = 2.87 a . r


Za sve istražene probe hra


v r´ v r


stovine taj odnos iznosi a = 2.91 a .


3.42 Utezanje do stanja prosušenosti
Za praksu je od veće važnosti poznati veličinu utezanja od stanja sirovosti
do stanja prosušenosti nego od stanja sirovosti do stanja standardne
suhoće. Prosušeno drvo sadrži 12 do 18% vode. Taj postotak vode u drvetu
nikada nije stalan. On ovisi — kako je poznato — od relativne vlage uzduha.


Poznavanje veličine utezanja do stanja prosušenosti važno je za robu
koja se već u stanju sirovosti izrađuje u definitivnim dimenzijama (na pr.
dužice, piljena roba i dr.). Potrebno je poznavanje postotka utezanja do
stanja prosušenosti, da bi se robi mogle dati nešto veće dimenzije nego
što će ih ona imati u prosušenom stanju. Taj višak otpada na utezanje
drveta.


336




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 17     <-- 17 -->        PDF

Radijalno utezanje hrastovine kreće se u granicama od 2.53 .. . 7.55%,
a srednja vrijednost iznosi 4.84%. Radijalno utezanje hrastovine lužnjaka
(4.87%) je neznatno veće od onoga hrastovine kitnjaka (4.78%).


Tangencijalno utezanje hrastovine kreće se u granicama od 4.50 do
13.99%, a srednja vrijednost iznosi 9.31%. Hrastovina lužnjaka (9.38%) i
hrastovina kitnjaka (9.28%) gotovo se jednako utežu u tangencijalnom
smjeru.


Hrastovina se uteže u longitudinalnom smjeru u granicama od 0.01
do 1.29%, a srednja vrijednost ovog utezanja iznosi 0.43%. Hrastovina
lužnjaka (0.46%) se nešto jače uteže u smjeru vlakanaca od hrastovine
kitnjaka (0.35%).


Volumno utezanje istražene hrastovine kreće se u granicama od 8.75
do 20.67%, a srednja vrijednost iznosi 14.10%. Hrastovina lužnjaka
(14.22%) volumno se nešto jače uteže od hrastovine kitnjaka (13.86%).


Raspored radijalnog i tangencijalnog utezanja grafički je prikazan
na slici 6.


Rad utezanje


1


A\


V


1 \


\
\
\ /


K


´ .. H» .. iii.´»-> 1——..>.„ i .« iTir K i —


a t.


Utuanie


SI. 6 — Raspored radijalnog i tangencijalnog utezanja hrastovine Radial and
tangential shrinkage of Oakwood.


Općenito za sve vrsti drveta tangencijalno utezanje je za neko dva


puta veće od radijalnog utezanja. Na osnovu rezultata ispitivanja tangen


cijalnog i radijalnog utezanja utvrđen je odnos «t : ar Taj odnos iznosi


za istražene vrste:


lužnjak 1.94
kitnjak 1.92
sladun 1.86
prosjek 1.93




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 16     <-- 16 -->        PDF

3.41 Totalno utezanje
Rezultati ispitivanja linearnog i volumnog utezanja prikazani su u
tabeli 8.
Tabela 8 — Linearno i volumno utezanje slavonske hrastovine
Tab. 8 — Linear and volume shrinkage of Slavonian oak-wood


Vrst
Species


Lužnjak


Red. oak


Kitnjak


Sess. oak


Sladun


Hung, oak


Prosjek-


Mean


Lužnjak
Red. oak
Kitnjak
Sess. oak
Sladun
Hung, oak
Prosjek-


Mean


Lužnjak
Red. oak
Kitnjak
Sess. oak
Sladun
Hung, oak
Prosjek-


Mean


Lužnjak
Red. oak
Kitnjak
Sess. oak
Sladun
Hung, oak
Prosjek-


Mean


Broj proba
Number of
specimens


Granice
Range


°/o


a) Radijalno utezanje
a) Radial shrinkage


442
144
15
601


2,53 ... 7,55
2,86 ... 6,19
3,72 ... 5,20
2,53 ... 7,55


b) Tangencijalno utezanje
b) Tang, shrinkage


442
144
15
601


4,50.. 13,99
6,54 .. 12,50
6,53 ... 9,39
4,50.. 13,99


c) Longitudinalno utezanje
c) Longitudinal shrinkage


442 0,01... 1,29
144 0,09 ... 0,99
15 0,20 ... 0,72
601 0,01... 1.29


d) Volumno utezanje
d) Volume shrinkage


442
144
15


601


8,75 .. 20,67
9,78 .. 17.32
10,60.. 14,16
8,75 .. 20,67


1


m


°/o


4,87
4,78
4,42
4,84


9,38
9,28
8,17
9,31


0,46
0,35
0,45
0,43


14,22
13,86
12,70
14,10


s


°/o


±0,85
±0,77
±0,41
±0,84


±1,52
±1,22
±0,94
±1,46


±0,22
±0,16
±0,15
±0,21


±2,09
±1,61
±1,16
±2,00


f
m


%


±0,04
±0,06
±0,10
±0,04


±0,07
±0,10
±0,22
±0,06


±0,01
±0,01
±0,04
±0,01


±0,09
±0,14
±0,29
±0,08




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 15     <-- 15 -->        PDF

nička svojstva u stanovitoj funkcionalnoj ovisnosti sa volumnom težinom
drveta. Utvrđivanje volumene težine drveta za praksu je dosta složeno,
čano je to sa mjerenjem, vaganjem i sušenjem i traži naročitu makar i
jednostavnu aparaturu. Praksi je dakle potreban jednostavniji način procjenjivanja
kvalitete drveta. U tu svrhu istraženi su odnosi širine goda i
volumne težine da bi se u praksi na osnovu širine goda, uz pretpostavku
jednoličnog i pravilnog nizanja godova, mogla procijeniti kvaliteta hrastovine.


Rezultati ovog ispitivanja prikazani su grafički na si. 5.


OM -hrail tuinjjk


OM


052


Otfi


IO 20 SO 40 50«»
5innQ aodo.


SI. 5 — Odnos između širine goda i volumne težine hrastovine lužnjaka i kitnjaka —
Relationship between the specific gravity and the annual ring width of Pedunculate
and Sessile Oakwood.


Za ovaj odnos izračunat je koeficijenat korelacije i njegova srednja
greška, koji iznose za
lužnjak r = + 0.338 ± 0.042
kitnjak r = + 0.418 + 0.069


Iz koeficijenta korelacije i njegove srednje greške može se zaključiti,
da je odnos između širine goda i nominalne volumene težine pozitivan, to
jest što je širi god — do širine od 4 mm — to je veća volumna težina. Za
lužnjak postoji slaba, a za kitnjak srednja pozitivna korelacija.


3.4 Utezanje
Ispitivanje linearnog i volumnog utezanja izvršeno je na 601 probi.
Volumno utezanje utvrđeno je neposredno volumetriranjem proba i posredno
iz poznatih linearnih utezanja. Neposredno mjerenjem dimenzija
utvrđeno je linearno utezanje i to u radijalnom i tangencijalnom smjeru.
Podaci o longitudinalnom utezanju samo su orijentacioni. I to iz razloga
što je u smjeru vlakanaca dužina mjerenja (20 mm) premalena.


Ispitivanje je obuhvatilo utezanje od stanja sirovosti odnosno napojenosti
do stanja standardne suhoće i utezanje od stanja sirovosti do stanja
prosušenosti.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 14     <-- 14 -->        PDF

Visinski razred stabala po Kraftu Nominalna vol. težina g/cm*


Biol, class by Kraft Nominal spec, gravity


1 0,460


2 ,0461


3 0,538


4 0,520


5 0,482


Drvo, koje potječe od stabala iz srednjih visinskih razreda hrasta,
teže je.


Iz naših istraživanja uzeli smo ona probna stabla hrasta lužnjaka koja
potječu sa područja šumarije Lipovljani i to s razloga što je sa tog područja
bilo najviše vladaj ućih i nadvladanih stabala sa istog staništa. Drvo
nadvladanih stabala teže je od drveta vladaj ućih stabala:


Širina goda
mm
Annual-
ring width
Volum
Spec.
g/cm3
na težina
gravity
g/cm3
Broj proba
Number of
specimens
VladajućaDominant
stabla
trees 2,18 0,648 0,561 54
Nadvladana stabla
Sub-dominant trees 1,59 0,674 0,571 68


Hrastovina kitnjaka iz područja šumarije Kostajnica (zastupana tri
visinska razreda) razvrstana po visinskim razredima pokazuje ove volumne
težine:


Nom. vol.
Širina goda Vol. težina težina


Visinski razred Broj proba


Annual-Spec, gravity Nom. spec.


stabla po Kraftu


Number of


ring width g/cm3 gravity


Biol, class by Kraft t specimens


mm g/cm3


0 t


n


1.
2. 2,07 0,608 0,530 35
3. 1,54 1,651 0,551 6
4. 1,49 0,626 0,550 8
5.
Kod hrasta kitnjaka drvo suvladajućih stabala je najteže, a vladajućih
i nadvladanih nešto lakše.


Dakle i naši rezultati poklapaju se djelomično sa onim Hartiga .
Smatramo da je ovo istraživanje nepotpuno, jer nisu zastupani svi visinski
razredi stabala u sastojini niti je broj predstavnika za pojedini razred dovoljno
velik. Potrebno je da to pitanje bude predmetom naročitih istraživanja.


3.35 Odnos između širine goda i volumne težine
Volumna težina drveta može uz stanovita ograničenja poslužiti kao
približni indikator ostalih tehničkih svojstava drveta. Naročito su meha




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 13     <-- 13 -->        PDF

težina kod proba iste širine goda u onih proba, koje imadu veći postotak
zone kasnog drveta.
Na presjeku probnog stabla kitnjaka broj K 1 probe imadu ovu širinu
goda, postotak zone kasnog drveta i volumnu težinu:


Broj probe Širina goda %> zone kasnog vol. težina
Specimen °/e Annual-ring width drveta Spec, gravity
mm %> of late-wood zone g/cm3


41 I. " 52 0,465
42 1,82 64 0,543
43 2,50 76 0,601
44 3,79 82 0,733


Istu pojavu nalazimo i na presjeku sladuna S 1:


Broj probe Širina goda % zone kasnog vol. težina
Specimen No. Annual-ring width drveta Spec, gravity
mm Vo of late-wood zone g/cm8


11 1,38 56 0,555
12 1,44 51 0,662
13 2,12 58 0,694
14 3,06 65 0,761


Kod probnih stabala hrasta lužnjaka L 31 i hrasta kitnjaka K 14 imali
smo 3 trupčića iz razne visine debla, iz kojih smo izradili probe. Jedan
trupčić otpiljen je na donjem kraju, drugi iz sredine, a treći na gornjem
kraju čistog debla. Rezultati volumnih težina iznijeti su u tabeli 7.


Tabela broj 7 — Volumna težina hrastovine
Tab. 7 — Specific gravity of oak wood


Broj Volumna Volumna


Položaj trup


proba težina težina


čića na stablu


Vrst Number of Spec. Spec.


Stem disk ta


specimens gravity gravity


Species ken at height


sSf 8
% *J a s* m % g/em´ g/cm5


Kitnjak 14 2,0 10 0,579


Sess. oak 8,0 16 0,573 1 0,568
15,0 10 0,550
Lužnjak 31 0,5 8 0,747
Ped. oak 2,5 7 0,733 | 0,736
8,0 6 0,725


Iz ovih podataka možemo zaključiti da volumna težina opada i sa visinom
debla. To će reći najteže je drvo žilišta, a prema krošnji stabla težina
drveta opada.


Poznato je da se drvo razlikuje po svojim svojstvima, ako potječe od
probnih stabala iz raznih bioloških razreda u sastojini.
H a r t i g (po Trendelenburgu19) istražio je 246 godina stare hrastove
i došao do ovih rezultata:




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 12     <-- 12 -->        PDF

Nominalna volumna težina hrastovine kreće se u granicama od 0.353
do 0.706 g/cm3, a srednja vrijednost iznosi 0,555 g/cm3. Nominalna volumna
težina hrastovine lužnjaka (0,535 g/cm3) nešto je manja od one hrastovine
hitnjaka (0,570 g/cm3).


Raspored nominalne volumne težine hrastovine prikazan je grafički
na slici 4.


3.34 Anizotropnost volumne težine
Kod slavonske hrastovine mogli smo na svim izmjerenim presjecima
pratiti promjenu volumne težine u smjeru od periferije prema srcu debla.
Na skoro svim presjecima mogli smo utvrditi tendenciju porasta volumne
težine u tom smjeru. Sto je drvo bliže srcu to je ono teže. Razlog je tome
proces osržavanja drveta. Navesti ćemo samo nekoliko primjera iz istraženih
probnih stabala.


Probno stablo L 36 imalo je u smjeru od periferije prema srcu debla
ovu širinu goda, postotak zone kasnog drveta i volumnu težinu:


Broj probe Širina goda o/o zone kasnog vol. težina
Specimen No. Annual-ring width drveta Spec, gravity
m m */o of late-wood zone g/cm3
21 2,00 70 0,471
22 2,09 79 0,618
23 3,00 66 0,668
24 3,25 74 0,670
25 3,71 72 0,706


Vidimo da je drvo prema srcu širih godova i veće volumne težine. Na
jednom te istom presjeku bjeljika ima težinu 0,471 g/cm3, a srž u blizini
srca 0,706 g/cm3. Razlika je 0,235 g/cm3 ili cea 50% na istom presjeku probnog
stabla.


Na primjeru probnog stabla L 46 vidjet ćemo da i kod približno iste
širine goda od periferije prema srcu volumna težina pokazuje tendenciju
porasta:


Broj probe Širina goda o/o zone kasnog vol. težina
Specimen No. Annual-ring width drveta Spec, gravity
mm % of late-wood zone g/cms


41 1,10 40 0,549
42 1,58 62 0,579
43 1,06 64 0,612
44 1,14 72 0,701


Na ovim probama ne mijenja se znatno širina goda, ali je zato postotak
zone kasnog drveta veći u proba iz srži nego u proba na periferiji presjeka.
Proba br. 41 na periferiji i ona iz br. 44 u blizini srca debla imadu
istu širinu goda, ali različiti postotak zone kasnog drveta. Veća je volumna




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 11     <-- 11 -->        PDF

Taj stepen prosušenosti iznosio je za istražene probe hrastovine:


lužnjaka 8,6 ... 12,3 ... 16,6 %


kitnjaka 8,0 ... 12,0 ... 13,1 °/o


sladuna 10,8 .. . 13,2 . .. 17,6 %


Prosječna vlaga prosušenog drveta hrasta lužnjaka iznosila je 12,3 °/o,
hrasta kitnjaka 12,0 %, a hrasta sladuna 13,2 %.


Rezultati ispitivanja volumne težine prosusene hrastovine prikazani
su u tabeli 5.


Tabela broj 5 — Volumna težina prosusene hrastovine
Tab. 5 — Specific gravity of air-dry oak wood


Vrst
Species
Broj
proba
Number
3f specimens
Granice
Range
g/cm3
m
g/cm3
s
g/cm3
fm
g/cm3
Lužnjak
Ped. oak 442 0,438 ... 0,830 0,670 ±0,070 ±0,003
Kitnjak
Sess. oak 144 0,512 ... 0,861 0,700 ±0,070 ±0,006
Sladun
Hung, oak
Prosjek-
Mean
15
601
0,614 ... 0,849
0,438 ... 0,861
0,703
0,678
±0,070
±0,073
±0,018
±0,003


Volumna težina prosusene hrastovine kreće se u granicama od 0,438
do 0,861 g/cm3, a srednja vrijednost iznosi 0,678 g/cm3. Hrastovina kitnjaka
(0,700 g/cm3).


3.33 Nominalna volumna težina
Nominalna volumna težina je omjer težine probe u standardno suhom
stanju i volumena probe u sirovom stanju. Nominalna volumna težina
je težina suhe supstance u 1 cm3 svježeg (sirovog) drveta.


Rezultati ispitivanja nominalne volumne težine hrastovine prikazani
su u tabeli 6.


Tabela 6 — Nominalna volumna težina hrastovine
Tab. 6 — Nominal specific gravity of oak wood


Broj Granice


m s fm


Vrst proba Range
Number


Species


Df specimens g/cm3 g/cm3 g/cm3 g/cm3


Lužnjak


442 0,353 ... 0,665 0,535 ±0,055 ±0,003


Ped. oak
Kitnjak


144 0,418 ... 0,706 0,570 ±0,056 ±0,005


Sess. oak
Sladun


15 0,483 ... 0,680 0,577 ±0,057 ±0,015


Hung, oak
Prosjek


601 0,353 ... 0,706 0,555 ±0,057 ±0,002


Mean




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 30     <-- 30 -->        PDF

Tabela 14 — Pregled volumnih težina i utezanja po starosti


Tab. 14 - Specific gravity and shrinkage of Slavonian oak wood according to age


Vrst
Species
Starost
Age (Im years)
i
* I f
it
Si 2
H
n , f
B 2
é e
Î Î
D "ri
« S,
; |
L j M&i
KO <
mm
> ° » ~
g/cm»
z z
g/cm»
a. a.
%
H h %
Lužnjak 150—260 6 128 1,52 0,590 0,507 4,88 9,57
Ped. oak 100—150 7 102 2,53 0,608 0,514 4,80 8,83
50—100 29 204 2,18 0,654 0,561 5,14 9,49
Lužnjak
(Janka)
Ped. oak 250 2 10 1,46 0,632 — 0,42
(Janka) 74 2 8 3,10 0,710 *"~ 0,56


Iz ovoga upoređenja može se zaključiti, da je širina goda, volumna
težina i radijalno utezanje manje kod stare nego kod mlade hrastovine.
Tangencijalno utezanje mlade i stare slavonske hrastovine gotovo je
jednako.


Razlike u širini i pravilnosti nizanja godova stare i mlade slavonske
hrastovine vide se na si. 14 i 15. Na njima je grafički prikazana širina godova
i njen tok od srca do periferije stabla. Na si. 14 prikazana je širina


5
5


A


s


%


4


\


*


^46


2
V\\\\!A


-.´" \X


< vi. oC42
V_ ´lm?


O
IcMO 1830 iaao 1900 (9L0 gaj <9öa


Sirma goda mlade, hraslovme lužnjaka


SI. 15 Širina goda mlade hrastovine lužnjaka — Annual ring width of the old
Pedunculate Oakwood.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 31     <-- 31 -->        PDF

goda probnog stabla L 40, starog 260 godina, iz područja šumarije Rajevo
selo i probnog stabla L 46, starog 255 godina, iz područja šumarije Novska.
Širina goda je gotovo jednaka, godovi su pravilno nanizani, i ne prelaze
skoro nigdje širinu od 2 mm. Na si. 15 prikazana je širina goda mlade slavonske
hrastovine i to probno stablo L 45, staro 65 godina, sa područja
šumarije Novska; probno stablo L 42, staro 101 godinu, sa područja šumarije
Banova Jaruga; probno stablo L 27, staro 81 godinu, sa područja šumarije
Lipovljani. Širina goda nije jednaka. Ona je veća kod srca i opada
prema periferiji stabla. Iz ovoga prikaza vidljiva je veća nehomogenost
između drveta unutarnjeg dijela srži i onog vanjskog dijela srži i drveta
bijeli.


Razlike u mehaničkim svojstvima stare i mlade hrastovine prikazati
ćemo na čvrstoći savijanja lužnjaka. U tabeli 15 prikazane su srednje vrijednosti
čvrstoće na savijanje hrastovine lužnjaka podijeljene u tri skupine:


Tabela 15 — Pregled čvrstoće na savijanje po starosti
Tab. 15 — Statie bending strength of Slavonian oak wood according to age


Volumna


Čvrstoća


Broj prob.
stabala
Number of


sample trees


Broj proba
Number of
specimens


Širina


težina


goda
Annual-ring
width


na savi


u


kod 0«/o


.


´S


janje


rt


vlage


Statie


Spec,
gravity-


Vrst


o o>


M >>


Species *> S


O


CO fcn


m <


bending
strength


Cm. c. 0°/o)


g/cm3 kg/cm3


mm


Lužnjak 150—260 6 51 1.52 0.590 1050
Ped. oak


100—150 7 37 2.53 0.608 1105
50—100 29 153 2.18 0.654 1389


Na osnovu ovoga upoređenja može se povući zaključak da stara slavonska
hrastovina imade manju čvrstoću savijanja od mlade hrastovine.


Nakon svih upoređenja može se reći da stara slavonska hrastovina ima
pravilno nanizane i uzane godove, da je manje volumne težine, da se slabije
uteže i da je manje čvrstoće na savijanje od mlade hrastovine. Mlada
hrastovina ima u prvih 30—40 godina starosti nejednolične i široke godove.
Nakon toga perioda pravilnost i širina godova približuje se pravilnosti
i širini godova stare slavonske hrastovine. Mlada hrastovina nešto
je teža, jače se uteže i veće je čvrstoće na savijanje nego stara slavonska
hrastovina.


3.7 Rezultati istraživanja po područjima
Istražena svojstva slavonske hrastovine po područjima odnosno šumarijama,
iz kojih potječu probna stabla, prikazana su u tabeli 16. U toj
su tabeli prikazani podaci o širini godova, nominalnoj volumnoj težini,
radijalnom i tangencijalnom utezanju, čvrstoći na savijanje i čvrstoći na
udarac.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 36     <-- 36 -->        PDF

Tabela 21
Širina goda Lužnjak Kitnjak
Annual-ring width Ped. oak Sessile oak
Nom. vol. Nom. vol.
Granice
Range
Prosjek
Mean
težina
Nom. spec.
gravity
Broj proba
Number of
specimens
težina
Nom. spec.
gravity
Broj proba
Numbe r of
specimens
m m g/cm3 g/cm*
0,61... 1,00 0.8 0.511 14 0.538 3
1,01... 1,40 1.2 0.507 108 0.532 30
1,41.. .1,80 1.6 0.530 100 0.563 45
1,81... 2,20 2.0 0,534 72 0.584 35
2,21... 2,60 2.4 0.545 48 0.596 17
2,61... 3,00 2.8 0.576 37 0.590 7
3,01... 3,40 3.2 0.561 17 0.656 1
3,41 .. . 3,80 3.4 0.572 20 0.605 4
3,81... 4,20 4.0 0.587 9 0.630 2


Na osnovu ovog upoređenja može se zaključiti da je hrastovina lužnjaka,
uz istu širinu goda — što znači uz istu brzinu rastenja — nešto
lakša od hrastovine kitnjaka.


Kao što je poznato hrast lužnjak za svoje uspijevanje traži duboka
aluvijalna i diluvi jalna blago humusna, ilovasta tla kakva se nalaze u
inundacionim područjima rijeka. Hrast kitnjak dolazi na brežuljcima i
sredogorju gdje se tek malo spušta na sjeverne strane. Zahtjevi na tlo su
nešto čedniji od onih lužnjaka. Uspijeva na manje dubokom tlu, a naročito
se ugiba aluvijalnim tlima, koja su mu prevlažna (Petračić22).


Po ovim podacima lužnjak imade na raspoloženje više vlage i manje
topline nego kitnjak i gradi iz tih razloga kod istih širina godova — dakle
kod iste brzine rastenja — nešto lakše, manje gusto drvo.


Slavonska hrastovina poznata je kao najbolja hrastovina na svjetskom
tržištu drvetom. Ovaj glas slavonska hrastovina uživa zbog svoje kvalitete
i dimenzija. Mnogi autori bavili su se pitanjem kvalitete slavonske hrastovine.
Ugrenović 23 ) je svojim istraživanjem dokazao da je kvalitet
fine (slavonske) hrastovine bio poznat u staro rimsko doba. J a n k a13) je
istraživao svojstva slavonske hrastovine. Neki autori kada govore o slavonskoj
hrastovini nazivaju je pod tuđim imenom24 25) chene de Hongrie,
Austrian oak). Hesmer26) kada govori o kvaliteti slavonske hrastovine
ističe da je ona posljedica uzanih i pravilno nanizanih godova te odnosa
zone ranog i kasnog drveta unutar godova. U najnovije vrijeme u stručnoj
se literaturi27) ističe da je slavonska hrastovina lakša i mekša od hrastovine
iz drugih područja.


Ovdje ćemo uporediti neka svojstva naše i strane hrastovine. U tabeli
22 upoređena je širina goda i volumna težina hrastovine, a u tabeli 23
čvrstoća na tlak, čvrstoća na savijanje i tvrdoća.


354 i




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 37     <-- 37 -->        PDF

Tabela 22.


Volumna težina kod


Širina goda


% vlage


Spec, gravity (m. c. 0%)


Vrst


Annual-ring width


područje


Granice Prosjek Granice Prosjek


Species and


O .S
Range


Mean Range


Mean


forest district


u **
3 3


Broj proba


sjek
Mean


Number of
specimens


g/cm3


< <


mm


Lužnjak


Ped. oak
Austrija
Bavarska
Francuska
Engleska


Letonska
Rumunjska
Rusija
Jugoslavija


Kitnjak


Sessile oak
Austrija
Bavarska
Francuska
Engleska


Rumunjska
Jugoslavija


Janka 14 ... 3.2 2.1
Hartig
Monnin
356 0.2.. 4.9 1.6
2.7
Chaplin-
Mooney
Kalninš
Dramba
Pereligin 607 1.6
442 0.8.. 5.4 2.0
Janka 0.9 .. 2.0 1.6
Hartig
Monnin
346 0.2 .. 2.7 1.1
2.7
Chaplin-
Mooney
Dramba
* * * 144 0.8..4.1 1.8


* Preračunato iz volumne težine prosušene hrastovine
gravity
of Oak wood, air-dry.
** Preračunato iz nominalne volumne težine hrastovine


t i pod


cies ar
st distr


spec, gravity of Oak wood.


1 s


g -es


Autor


Author


0.573 ... 0.757
0.422 ... 0.771
0.388 ... 0.795
0.548 ... 0.765
0.395 ... 0.823
0.465 . .. 0.837
0.650


0.642
0.630*
0.720**


0.700
0.740*
0.702


0.625


0.704


0.627


0.760


0.660


0.730


0.662 1
— Computed from spec,
— Computed from nom.
Tabela 23.
Čvrstoćana tlak
-
Strength
na savijanje
TvrdoćaHardness
1
compressive static bending


ProProPro


Granice Granice


Granice


sjek


sjek


Broj proba
Nun iber of


spec mens


CD 9


Range


Range


Range


w


Mean


Mean


N CA Ö


> w.2


kg/cm2 kg/cm8 kg/cm2


Lužnjak


Ped. oak
Austrija
Njemačka
Engleska
Letonska
Rumunjske
Rusija
Jugoslavije
Kitnjak
Sessile oak
Austrija
Njemačka
Rumunjske


Janka
Kollmann
FPR
Kalninš
Dramba
Perelygin


***


Janka
Kolima1" n
Dramb,«


48









278
263


15





245


275... 720
480... 700








246... 646


434... 661
540... 670
306 ... 720


539
650
506
500
497
472
473


552
610
513





780.. 1170








466.. 1785





740.. 1050
760 .. 1576


1100
935
950


1274
963
1257





880
1257


305 .. 950


430 . . 990







462..908
280 .. 1010


-


651
690








465
410*


686
650


-


* Podaci po G. J a n k i — Data after G. Janka.


ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 38     <-- 38 -->        PDF

Na osnovu ovih podataka može se zaključiti da je hrastovina lužnjaka
iz posavskih šuma lakša od hrastovine lužnjaka sa svih ostalih područja;
da je hrastovina kitnjaka iz naših šuma nešto teža od hrastovine kitnjaka
iz Bavarske, jednako teška kao hrastovina kitnjaka iz Engleske, a lakša od
hrastovine kitnjaka iz Austrije, Rumunjske i Francuske; da je hrastovina
lužnjaka iz naših šuma jednako čvrsta na tlak kao hrastovina lužnjaka iz
Rumunjske a nešto slabija na tlak od hrastovine lužnjaka iz ostalih područja;
da je hrastovina kitnjaka iz naših šuma nešto čvršća na tlak od
hrastovine kitnjaka iz Rumunjske, a nešto slabija na tlak od hrastovine
kitnjaka iz drugih područja; da je hrastovina lužnjaka iz naših šuma gotovo
jednako čvrsta na savijanje od hrastovine lužnjaka iz Rumunjske, a
da je čvršća na savijanje od hrastovine lužnjaka iz ostalih područja; da je
hrastovina kitnjaka iz naših šuma čvršća na savijanje od hrastovine kitnjaka
iz drugih područja; da je hrastovina lužnjaka iz naših šuma mekša
(podaci po G. Janka) od hrastovine lužnjaka iz ostalih područja.


4. ZAKLJUČAK
U ovoj su radnji izneseni rezultati istraživanja nekih tehničkih svojstava
slavonske hrastovine. Istražena su u svemu 43 probna stabla hrasta
lužnjaka sa 1270 proba, 15 probnih stabala hrasta kitnjaka sa 620 proba i
1 probno stablo hrasta sladuna sa 15 proba, ukupno 1905 proba. Istražena
su ova svojstva: širina goda, zona kasnog drveta, volumna težina, linearno
i volumno utezanje, čvrstoća na tlak, čvrstoća na savijanje i čvrstoća na
udarac.


Na osnovu rezultata ovih istraživanja mogu se povući slijedeći zaklučci:


1. Mjerenja na poprečnom presjeku dala su ove rezultate: širina goda
0.83 ... 1.98 ... 5.37 mm (vidi tabele 2, 3, slika 2) i postotak zone kasnog
drveta 39 ... 67.3 ... 96°/o (vidi tabele 2, 3 i sliku 3).
2. Volumna težina iznosi: u prosušenom stanju (prosječni stepen vlage
drveta u prosušenom stanju iznosio je za lužnjak 12.3%, kitnjak 12.0%,
sladun 13.2%) 0.438 ... 0.678 ... 0.861 g/cm3 (vidi tabele 2 i 5), u standardno
suhom stanju 0.388... 0.635 ... 0.837 g/cm3 (vidi tabele 2,4 i sliku 4),
nominalna volumna težina 0.353 ... 0.555 ... 0.706 g/cm3 (vidi tabele 2,6 i
sliku 4).
3. Volumna težina raste sa širinom goda. Koeficijenat korelacije između
širine goda i nominalne težine je pozitivan te iznosi za lužnjak
r = + 0.338 ± 0.042, za kitnjak r = + 0.418 ± 0.069 (vidi tabelu 21 i
sliku 5).
4. Linearno utezanje iznosi: radijalno 2.53 ... 4.84 ... 7.55%, tangencijalno
4.50 ... 9.31 ... 13.99%, longitudinalno 0.01 . . . 0.43 ... 1.29% a volumno
utezanje iznosi 8.75 .. .14.10 ... 20.67% (vidi tabele 2, 8 i sliku 6).
5. Utezanje od stanja sirovosti do stanja prosušenosti iznosi: radijalno
1.41... 3.00 ... 6.13%, tangencijalno 2.73 ... 6.56 ... 11.54% te volumno
4.73 ... 9.72 ... 16.82 (vidi tabele 2, 9).
6. Linearno utezanje raste sa porastom volumne težine hrastovine.
Koeficijenat korekcije i njegova srednja greška između linearnog uteza


ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 39     <-- 39 -->        PDF

nj a i nominalne volumne težine iznosi za radijalno utezanje lužnjaka
r = + 0.625 + 0.029 i kitnjaka r = + 0.670 ± 0.046, a za tangencijalno
utezanje lužnjaka r = + 0.647 ± 0.028 i kitnjaka r - + 0.762 ± 0.035
(vidi sliku 7). Prosječni odnos utezanja i nominalne volumne težine iznosi
«v = 25.4 tn, «t = 16.8 tn, a, _ 8.7 tn.


7. Ispitivanja mehaničkih svojstava dala su ove rezultate: čvrstoća na
tlak iznosi 246 ... 494 ... 720 kg/cm2 (vidi tabele 2, 9 i sliku 8), čvrstoća na
savijanje iznosi 466 ... 1257 .,. 1785 kg/cm2 (vidi tabele 2, 11 i sliku 9) a
čvrstoća na udarac 0.116 ... 0.740 ... 1.260 kgm/cm2 (vidi tabele 2, 12 i
sliku 10).
8. Čvrstoća raste sa porastom volumne težine. Odnos između čvrstoće
i volumne težine utvrđen je za hrastovinu kitnjaka i za čvrstoću na tlak
1236049


y = 893,1 X1´299569, čvrstoću na savijanje y = 2061,2 x i čvrstoću na
udarac y - 2,0554 x 2-734537 (vidi slike 11, 12, 13).


9. Stara slavonska hrastovina imade pravilno nanizane i uzane godove,
manje je volumne težine, slabije se uteže i slabije je čvrstoće od mlade
hrastovine (tabela 13, 14, 15 i slike 14 i 15).
10- Hrastovina lužnjaka iz donje (istočne) skupine nešto je lakša i
slabija na savijanje i udarac od hrastovine lužnjaka gornje (zapadne) skupine
siavonskih šuma (vidi tabele 16, 17 i 18).


11. Hrastovina lužnjaka i kitnjaka po širini goda i zoni kasnog drveta
gotovo je na jednaka, hrastovina lužnjaka nešto je lakša od hrastovine
kitnjaka, hrastovina lužnjaka i kitnjaka gotovo se najednako utežu, hrastovina
lužnjaka slabije je čvrstoće na tlak i čvrstoće na udarac od hrastovine
kitnjaka i hrastovina lužnjaka i kitnjaka jednake je čvrstoće na
savijanje (vidi tabelu 20)12.
Hrastovina iz naših šuma nešto je lakša i mekša od hrastovine iz
nekih drugih evropskih zemalja (vidi tabele 22, 23).
LITERATURA


1. Ugrenović , Tehnologija drveta, II. izdanje, Zagreb 1952.
2. Jugoslavenski standard »Građa drveta« D. BO. 020-1955, Beograd.
3.
Kozara c J. Šumogojstveni i drvotržni aforizmi, crpljeni na temelju prodaja
posavskih hrastovih šuma i t. d., Šumarski list 1897, Zagreb.
4.
Kesterčanek , F. X., Das specifische Gewicht diverser in Obercroatien und
dem kroatischen Küstenlande heimischer Holzarten, Centralblatt f. d. g. Forstwesen,
Wien 1880, s. 164.
5.
Kesterčanek , F. X., O najglavnijih tehničkih svojstvih hrvatsko-slavonske
hrastovine, osobitim obzirom na uporabu iste kod pravljanja bačvarskih dužica,
Šumarski list 1880, Zagreb.
6. R a č k i V., Razprava, Šumarski list 1880.
7. Ettinge r J., Hrasti lužnjaci, Šumarski list 1880, Zagreb.
8. Ugrenović ,
A., Metodološka istraživanja o čvrstoći cijepanja i cjepljivosti
drveta, Glasnik za šumske pokuse br. 7, Zagreb 1940.
9. Ugrenović ,
A., Untersuchungen über die Spaltfestigkeit und ihrem Zusammenhang
mit dem Bau der Markstrahlen, Holz als Roh- und Werkstoff, Jg. 4,
H.
1. Berlin 1941.
10.
Ugrenović , A., Untersuchungen über die Abhängigkeit der Spaltfestigkeit
von der Spaltebene und vom Feuchtigkeitgehalt, Holz als Roh- und Werkstoff, Jg.
5. 1942 Berlin.
11.
Bogner , P., Abhandlung über Marine-Schiffbauholz, Triest 1861.


ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 40     <-- 40 -->        PDF

12.
B o g n e r, P., Supplement zu der Abhandlung über Marine-Schiffbauholz, Triest
1861.
13. J a n k a, G., Die Härte der Hölzer, Wien 1915.
14.
J a n k a, G., Die bautechnische Qualität des Holzes der Stiel- u. Traubeneiche.
Centralblatt f, d. ges. Forstwesen 1925. Wien.
15.
Ugrenović , A., Instrukcija za istraživanje tehničkih svojstava drveta, Zagreb
(u rukopisu).
16.
H o r v a t, I., Istraživanja o specifičnoj težini i utezanju slavonske hrastovine,
Glasnik za šumske pokuse br. 8, str. 61—135, Zagreb 1942.
17.
E x n e r W. F., Die technischen Eigenschaften der Hölzer, Handbuch der Forstwissenschaft
von T. Lorey, II. Band Produktionslehre, Tübingen 1925.
18. Trendelenbur g R., Tagung des Arbeitsausschusses des Internationalen
Verbands Forstlicher Forschungsanstalten und des erweiterten Ausschusses für
Holzprüfung in London und Princes Risborough 24 bis 28. IV. 1939., Holz als Rohund
Werkstoff Jg. 2., H. 6, Berlin 1939.


19. T r e n d e 1 e n b u r g R., Holz als Rohstoff , Berlin 1939.
20.
M o n n i n M., Essais physiques, statiques et dynamiques des bois, Bull, de la
section de l´Aéronautique militaire, 29 i 30, Paris 1919.
21.
B r o v n, Panshin, Forsaith, Textbook of Wood Technology, Vol. II, New
York 1952.
22. Pe t rači ć A., Uzgajanje šuma II. dio, Zagreb 1931.
23.
U g r e n o v i ć A., Die Kenntniss des Holzes und seiner Eigenschaften bei den
Römern, Forstwiss. Centralblatt, Berlin 1938.
24. H a y n e s E., Timber technicalities, London 1921.
25. B e a u v e r i e J., Le bois, Paris 1905.
26.
H e s m e r, Jugoslawiens Forst- und Holzwirtschaft, Deutscher Forstverein
Jahresbericht 1939, Berlin 1940.
27. W o r 1 d Timbers, Vol. I, London 1955.
28.
F. Kollmann , Die Technologie des Holzes und der Holzwerkstoffe, 2. izdanje,
München 1951.
29.
A Handbook of Home-grown Timbers, Forest Products Research,
London 1941.
30. D r a m b a D., Etude physique et mécanique du bois roumain. Nancy 1932.
31.
Perelygi n L. M. Fiziko - mehaničeskie svoistva drevesini letnogo duba,
CNIIMOD, Moskva 1934.
32. K o e h 1 e r A., The properties and uses of wood, New York 1924.


ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 41     <-- 41 -->        PDF

SUMMARY


In this paper are described the results of investigation into the technical properties
of Slavonian oak wood. In all, there were investigated 59 sample trees of
Slavonian oak, i. e. 43 of Pedunculate oak (Quercus pedunculata Ehrh.), 15 of Sessile
oak (Quercus sessiliflora Salisb.) and 1 of Hungarian oak (Quercus conferta Kitaibel).


The aim of this investigation was: a) to examine some technical properties of
Slavonian oak wood from Yugoslav forests, b) to establish differences between the
technical properties of Pedunculate and Sessile oak wood, c) to establish differences
between young and old Slavonian oak wood.


Thus far the technical properties of Slavonian oak wood from Yugoslav forests
have not been investigated. In the introduction to this paper the´ results of the
researches undertaken so far by Bogner (1861), Kesterčanek (1880), Janka (1915),
Ugrenović (1940, 1941, 1942) and Horvat (1942) are analysed. The data given in these
papers on the technical properties of Slavonian oak wood are incomplete in many
respects. The investigations referred to some technical properties (Ugrenović, Horvat)
as well as the specimens concerned are relatively few in number (Bogner, Kesterčanek,
Janka).


The sample trees of Pedunculate oak were selected from stands in Slavonian
forest districts Topolovac (1 sample tree), Lipovljani (20), Novska (2), Banova Jaruga
(3), Rajevo selo (2), Vrbanja (1), Morović (2), Klenak (2), Ogar /3/, anđ Kupinovo
(3 sample trees); from the stands in forest districts Pitomaca (2 samples trees), Tikveš
(1), and B. Manastir (1). The sample trees of Sessile oak were selected from the
stands in the forest districts of Kostajnica (5 sample trees), Rujevac (4), N. Gradiška


(4)
and Srem. Kamenica (2).
From the sample sections were made and examined 1905 specimens. The annual-
ring width, late-wood, specific gravity of air-dry wood, specific gravity of oven-
dry wood, nominal specific gravity (weight oven-dry, volume green), radial and
tangential shrinkage, shrinkage in volume and moisture content of wood were
measured and examined in 601 specimens; the compressive strength was examined
in 518 specimens, static bending strength in 376, and impact bending strength in 410
specimens. 1270 specimens were made from Pedunculate oak wood, 620 from Sessile
oak wood, and 15 from Hungarian oak wood.
On the basis of these investigations it is possible to draw the following conclusions:


1. The annual-ring width varied from 0.83 to 5.37 mm, (mean 1.98 mm) (see
Tabs. 2, 3 and Fig. 2); the late-wood from 39 to 96°/o (mean 67.3°/«). The annual-ring
width of Pedunculate oak wood (2.02 mm) is a little greater than that of Sessile oak
wood (1.85 mm). The late-wood "/o of Pedunculate oak (67.1´/») is a little lower than
that of Sessile oak (68.6).
2. The specific gravity of Slavonian oak wood, air-dry, varies from 0.438 to
0.861 g./cu. cm. (mean 0.678 g./cu. cm.) (see Tabs. 2 and 5); the specific gravity of
Slavonian oak wood, oven-dry, from 0.388 to 0.837 o./cu. cm. (mean 0.635 g./cu. cm.)
(see Tabs. 2, 4 and Fig. 4); the nominal specific gravity from 0.353 to 0.706 g./cu. cm.)
(mean 0.555 g./cu. cm.) (see Tabs. 2, 6 and Fig. 4). The specific gravity of Pedunculate
oak wood (0.670, 0.625 and 0.535 g./cu. cm.) is lower than that of Sessile oak wood
(0.700, 0.662 and 0.570 g./cu. cm. respectively).


ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 42     <-- 42 -->        PDF

3. The correlation between specific gravity and annual-ring width of Slavonian
oak wood is positive. The correlation coefficient for Pedunculate oak is r = + 0.338
± 0.042 and for Sessile oak r = + 0.418 ± 0.069 (see Tab. 20 and Fig. 5).
4. The radial shrinkage varies from 2.53 to 7.55°/o (mean 4.84°/o); the tangential
shrinkage from 4.50 to 13.99°/o (mean 9.31°/o); the volume shrinkage from 8.75 to
20.67°/o (mean 14.10°/o) (see Tabs. 2, 7, and Fig. 6). The radial, tangential and volume
shrinkage in wood of Pedunculate oak (4.87, 9.39 and 14.20°/o) is a little higher than
in wood Sessile oak wood (4.78, 9.28 and 13.86*/o respectively).
5. The shrinkage from fresh to air-dry state of wood vareies: radial from 1.41
to 6.13°/o (mean 3.00°/o); tangential from 2.73 to 11.54°/o (mean 6.56); in volume from
4.73 to 16,82%>) (mean 9.72°/o) (see Tabs. 2 and 8).
6. The correlation between shrinkage and specific gravity of wood is positive.
The correlation coefficients between shrinkage and nominal specific gravity are:
for radial shrinkage of Pedunculate oak wood r = + 0.625 + 0.029, and for radial
shrinkage of Sessile oak wood r = + 0.670 + 0.046; for tangential shrinkage of
Pedunculate oak wood r = + 0.647 + 0.028 and for tangential shrinkage of Sessile
oak wood r = + 0.762 + 0.035. The relationships between shrinkage and nominal
specific gravity of Oak wood are a = 25.4 t„, a. = 16.8 t , a = 8.7 t (see Fig. 7).
7. As to the mechanical properties of Slavonian oak wood, the following results
were obtained: the compressive strength varies from 246 to 720 kg./sq. cm (mean
494 kg./sq. cm.) (see Tab. 9 and Fig. 8) ; static bending strength from 466 to 1785
kg./sq. cm. (mean 1257 kg./sq. cm) (see Tab. 10 and Fig. 9); the impact bending strength
varies from 0.116 to 1.260 m. kg./sq. cm, (mean 0.740 m. kg./sq. cm) (see Tab. 11 and
Fig. 10). The compressive and impact bending strengths of Pedunculate oak wood
are lower than the same properties of Sessile oak wood. The static bending strength
of Pedunculate and Sessile oak wood are the same.
8. Between the specific gravity and strength of Sessile oak wood the following
relationships were established: for compressive strength y = 893,1 x i,299569; static
bending strength y = 2061,2 x 1.236049, and impact bending strength y = 2,0554
x 2,734537 (see Figs. 11, 12 and 13).
9. The annual-ring width, specific gravity, shrinkage and strength of old Slavonian
oak wood are lower than the same properties of young Slavonian oak wood
(see Tabs. 12, 13, 14 and Figs. 14 and 15).
10. The wood of Pedanculate oak from eastern Slavonian forest districts possess
a lower specific gravity, static bending strength and impact bending strength than
the wood of Pedunculate oak from western Slavonian forest districts (see Tabs. 15,
16 and 17).
11. The following differences exist between the wood of Pedunculate and Sessile
oak: the annual-ring width and late-wood %> of Pedunculate and Sessile oak wood
are roughly the same; the specific gravity of Pedunculate oak is lower than that
of Sessile oak; the shrinkage of Pedunculate and Sessile oak wood is roughly the
same; the compressive strength and impact bending strength are lower in wood of
Pedunculate oak than in wood of Sessile oak; the static bending strength of Pedunculate
and Sessile oak wood are the same (see Tab. 19).
12. The wood of Oaks from Yugoslav forests is lighter and milder than the wood
of Oaks from some other European countries (see Tabs. 21 and 22).
360




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 32     <-- 32 -->        PDF

Tabela 16


II
II
H. 1?
JZ « m
o i L= "D .L


0) CT
3 M a>


ä
(U o> E E


— S Cft C « -o
u


šumarija u Ol 3 c
S


O J= =~? c c
Ja o» Ç


«>
tu ^ «m


Q. Q.
II ff «


Forest district
*J ^ «a u~ m


F l
F l
CÖ «
(ft ^J .L» o 5 f «S u_


il
» i
J3f i
O


o w
^ C nj rt if > « L ô O ,_
C "« Si < ce ce o «
vt a


mm
g/cm3 kg/cm´ mkg/cm1


ce co
% Fl Ô 6 CD Z


CD Z


H r a s t 1 u ž n j a k
P e d u n c u 1 a t e oak


1. Bosutska u
Moroviću 1.52 0.496 4.61 9.41 72 1073 34 0.745 38
2. B. Manastir 2.03 0.505 5.26 9,78 31 — — — —
3. Kupinovo 3.85 0.511 4.34 8.01 39 1013 25 — —
4.
5.
Raj evoOgar
selo 1.41
2.35
0.517
0.520
5.16
4.70
10.28
8.94
25
31
875
1284
14
18
0.320
0.668
39
22
6. Banova Jaruga 2.55 0.531 4.67 9.57 33 1127 29 0.766 30
7. Vrbanja 2.48 0.540 4.82 8.42 9 1322 9 1.010 9
8. Klenak 1.93 0.555 4.72 8.42 17 1078 13 0.539 13
9. Novska 1.68 0.560 5.17 9.62 21 1213 17 0.656 21
10. Pitomaca 2.60 0.562 4.99 9.17 24 1393 10 0.988 20
11. Tikveš 1.72 0.563 6.11 10.50 8 1072 5 0.618 6
12.
13.
Lipovljani
Topolovac
1.85
3.73
0.567
0.574
5.00
5.55
9.82
8.77
122
9
1515
1387
79
8
1.060
0.994
79
9


H r a s t kitnj ii k
Ses sile o a 1 c


1.
Kostajnica 1.91 0.535 4.48 8.90 49 1170 60 0.607 62
2.
Rujevac 2.14 0.568 4.85 9.47 36 1353 23 0.751 28
3.
Babja Gora
(Nova Gradiš.) 1.26 0.571 4.82 8.72 28 ´ 1197 15 0.629 19
4.
Sr. Kamenica 1.91 0.629 5.28 9.96 31 1245 17 0.602 12
Po širini godova hrastovina lužnjaka sa najužim godovima potječe sa
područja šumarije Rajevo selo, a sa najširim godovima sa područja šumarije
Kupinovo.


Po nominalnoj volumnoj težini najlakša hrastovina lužnjaka potječe
sa područja šumarije Bosutska u Moroviću, a najteža hrastovina lužnjaka
sa područja šumarije Topolovac.


Ako se promatra nominalna volumna težina hrastovine lužnjaka iz
posavskih šumarija od Topolovca do Kupinova onda težina ove hrastovine
pokazuje tendenciju opadanja sa staništa od zapada prema istoku.


U tabeli 17 iznijeti su podaci o širini goda, zoni ranog drveta i volumnoj
težini, a u tabeli 18 podaci o čvrstoći na savijanje i čvrostoći na udarac
hrastovine lužnjaka iz šumarije Topolovac, Kupinovo, Novska i Rajevo
selo.


350


Broj proba
Number of specimens




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 33     <-- 33 -->        PDF

Tabela 17
Tab. 17


CO


Sirina goda


Ann.-ring width


. CD Volumna težina


> a


Spec, gravity


h o


Šumarija


Forest


district


Broj prob, stabala


Number of


sample trees


M


CO


CD


W) -ö o


W)


CO co


>>


* s
O


_ço M


M <


god.


I-H , . C


g if


Number of


i


Broj proba


Broj proba


Number of


specimens


« CO
ß S


CO o


c


o "S id
co


Ë I


üo fiö § g


mm Vo g/cms


Topolovac 1 60 9 3.73 23 0.679 0.574
Kupinovo 3 90—123 39 3.85 37 0.599 0.511
Novska 1 255 17 1.51 37 0.625 0.560
Rajevo selo 2 260 25 1.41 43 0.589 0.517


Tabela 18
Tab. 18


to w>


Šumarija
Forest district


Broj prob, stabala
Number of


sample trees


CO


M


CO


CD


>>


+> S


o


is M


god.


specimens


Čvrstoća na


savijanje
Static bending


strength


kg/cm2


Broj proba
Number of
specimens


ET.S


2 73


´S.

a


CO tf""


M CO CO
üb


a


>-a E
Ü3 M


mkg/cm2


Topolovac 1 60 8 1387 9 0.994


Kupinovo 3 90—123 25 1013


Novska 1 255 17 1213 21 0.656


Rajevo selo 2 260 14 875 39 0.320


Iz ovog se upoređenja može zaključiti da kod stare i mlade hrastovine
postoji tendencija opadanja volumne težine i čvrstoće od zapada
prema istoku. Analiza godova pokazuje da kod iste širine godova hrastovina
iz istočnih posavskih šuma imade nešto veću zonu ranog drveta.
Uslijed veće zone ranog drveta volumna težina hrastovine je nešto manja.
Daljnjim istraživanjima potrebno bi bilo utvrditi zašto hrastovina iz
istočne Posavine imade uz istu širinu goda veću zonu ranog drveta. Kod
toga istraživanja uz ostale faktore treba istražiti da li povećana transpiracija
uslijed stalnih vjetrova iz Panonske nizine nema za posljedicu veće
učešće zone ranog drveta.


Po radijalnom i tangencijalnom utezanju najslabije se uteže hrastovina
lužnjaka sa područja šumarije Lipovljani, a najmanja kod hrastovine
lužnjaka sa područja šumarije Rajevo selo.


Po širini goda hrastovina kitnjaka sa najužim godovima potječe sa
područja šumarije Babja Gora (Nova Gradiška), a sa najširim godovima
sa područja šumarije Rujevac.




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 34     <-- 34 -->        PDF

Hrastovina kitnjâka najlakša je sa područja šumarije Kostajnica, a
najteža sa područja šumarije Srem. Kamenica.


Po radijalnom utezanju hrastovina kitnjaka najslabije se uteže sa
područja šumarije Kostajnica, a najjače sa područja šumarije Sremska
Kamenica.


Po tangencijalnom utezanju hrastovina kitnjaka najslabije se uteže
sa područja šumarije Babja Gora (Nova Gradiška), a najjače sa područja
šumarije Srem. Kamenica.


Po čvrstoći na savijanje najslabija je hrastovina kitnjaka sa područja
šumarije Kostajnica, a najjača sa područja šumarije Rujevac.


Po čvrstoći na udarac najslabija je hrastovina kitnjaka sa područja
šumarije Srem. Kamenica i Kostajnica a najjača je sa područja šumarije
Rujevac.


Po čvrstoći na tlak najslabija je hrastovina kitnjaka sa područja
šumarije Kostajnica (498 kg/cm2) a najjača sa područja šumarije Rujevac
(584 kg/cm2). Hrastovina kitnjaka sa područja šumarije Srem. Kamenica
(524 kg/cm2) je po čvrstoći na tlak nešto slabija od hrastovine kitnjaka
sa područja šumarije Babja Gora (Nova Gradiška) (545 kg/cm2).


3.8 Naša i strana hrastovina
Pitanje razlike u kvaliteti drveta hrasta lužnjaka i kitnjaka raspravljeno
je u stručnoj literaturi više puta.


H arti g (po Trendelenburgu20) ispitao je dva stabla lužnjaka i
kitnjaka sa istog stanovišta i došao do zaključka da nema razlike u kvaliteti
drveta lužnjaka i kitnjaka.


Janka 1 4 je istražio 44 probna stabla lužnjaka i 19 probnih stabala
kitnjaka i došao je do rezultata da kitnjak ima nešto uže godove i nešto
veće vrijednosti za volumnu težinu od kitnjaka.


Trendelenburg 2 0 je na osnovu istraživanja Hartiga i Janke sastavio
tabelu (vidi tabelu 19) širine goda i volumne težine hrastovine
kitnjaka i lužnjaka.


Tabela 19


Tab. 19
Nominalna vol. težina Volumna tež. kod 0°/o vlage
Širina goda Nom. spec, gravity Spec, gravity (m. c. 0°/o)
Ann.-ring
width lužnjak kitnjak lužnjak kitnjak
Ped. oak Sess. oak Ped. oak Sess. oak
m m g/cm3 g/cm5
0.8 0.510 0.590
1.2 0.550 0.570 0.644 0.670
1.6 0.575 0.612 0.670 0.712
2.0 0.593 0.638 0.680 0.742


Na osnovu ovog upoređenja Trendelenburg je zaključio, da za širinu
goda od 0.8 mm nema razlike između volumne težine hrastovine lužnjaka




ŠUMARSKI LIST 9-10/1957 str. 35     <-- 35 -->        PDF

i kitnjaka, dok za veće širine goda hrastovina kitnjaka imade uvijek za
istu širinu goda nešto veću volumnu težinu od hrastovine lužnjaka.


Naše istraživanje obuhvatilo je 43 probna stabla hrasta lužnjaka sa
ukupno 1270 proba i 15 probnih stabala hrasta kitnjaka sa ukupno 620
proba. U tabeli 20 sabrani su rezultati ovog istraživanja posebno za
kitnjak.


Tabela
20


Svojstv o Lužnjak Kitnjak
Property Ped. oak Sessile oak


1.
Širina goda (mm)
Annual-ring width 2.02 1.85
2.
Zona kasnog drveta %>)
%> of late-wood zone 67 68
3.
Volumna težina kod 12%> vi. (g/cm3)
Spec, gravity (m. c. 12°/o) 0.670 0.700
4.
Volumna težina kod 0°/o vi. (g/cm3)
Spec, gravity (m. c. 0°/o)) 0.625 0.662
5.
Nom. volumna težina (g/cm3)
Nom. spec, gravity 0.535 0.570
6.
Rad. utezanje (%)
Rad. shrinkage 4.87 4.87
7.
Tang, utezanje (%>)
Tang, shrinkage 9.38 9.28
8.
Volumno utezanje (%)
Volume shrinkage 14.22 13.86
9.
Čvrstoća na tlak (kg/cm2)
Compressive strength 473 513
10.
Čvrstoća na savijanje (kg/cmE)
Static bending strength 1257 1257
11.
Čvrstoća na udarac (mkg/cm2)
Impact bending strength 0.656 0.764
Na osnovu rezultata naših istraživanja može se zaključiti da je hrastovina
lužnjaka i kitnjaka po širini goda i zoni kasnog drveta gotovo
na jednaka, da je hrastovina lužnjaka nešto lakša od hrastovine kitnjaka,
da se hrastovina lužnjaka i kitnjaka gotovo najednako utežu, da je čvrstoća
na tlak hrastovine lužnjaka nešto manja od čvrstoće na tlak hrastovine
kitnjaka, da je čvrstoća na savijanje hrastovine lužnjaka i kitnjaka
jednaka i da je čvrstoća na udarac hrastovine lužnjaka nešto manja od
čvrstoće na udarac hrastovine kitnjaka.


Da bi se uporedila volumna težina hrastovine lužnjaka i kitnjaka
istih širina goda sastavljena je tabela 21.