DIGITALNA ARHIVA ŠUMARSKOG LISTA
prilagođeno pretraživanje po punom tekstu




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 62     <-- 62 -->        PDF

Continuation of the Observation of nitrate Levels in well Waters of Slavonia


and Baranja


Summary


It is well known that nitrates (NO3) arc an important link in the chain of
synthesis of plant tissue. It is also known that the total production of-artificial
fertilizers is around 800 000 tons per year.


As a results of the occurence of poisoning by nitrates and the occurance of
methamoglobynemia some of the unpublished results of the observations of water
quality in the wells of some towns in Slavonia are presented in this paper.


Ušće rijeke Karašice u Dravu kod sela Petrijevci.
Foto: I. Munjko, 1988.




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 61     <-- 61 -->        PDF

mente miocena, kao što su vapnoviti i pjeskoviti lapori, te laporasti vapnenci
prosječne debljine do 1.000 m.


Važno je spomenuti da je kvalitet pitkih voda iz javnih bunara bolji
od voda iz domaćinstava u istom mjestu. Tako, npr., u Vinkovcima (tab. 4)
u 35 mjesta ispitali smo 23 javna bunara i u svih je kvalitet vode zadovoljajući,
dok je od 79 bunara u domaćinstvima zadovoljilo svega 14 ili 17,7"/».


U Vukovaru je ispitano u 26 mjesta 65 bunara od kojih je ispravno
svega 21 ili 32,3°/o. Od 7 javnih bunara jedino u mjestu Babska nalazimo
enormne količine nitrata od 360 mg/l.


U Županji smo ispitali 60 bunara od kojih je 25 javnih i svi su ispravni,
sa kvalitetnom pitkom vodom, dok od 35 bunara u domaćinstvima za 15
mjesta imamo svega 8 koji zadovoljavaju higijenske uvjete (ili 13,3%).


ZAKLJUČAK


U ovom radu dati su rezultati određivanja zastupljenosti nitrata i nitrita
u bunarskim vodama za 181 mjesto u 6 općina od 1973. do 1975. godine
(tab. 1—5).


U svega 8 mjesta Istočne Hrvatske (za općine Beli Manastir, Osijek,
Đakovo, Vukovar, Vinkovci i Županja, od 181 (koliko ih je ispitano) koristi
se voda u kojoj nitrati ne prelaze MDK od 10 mg N/l ili 43,5 mg NO3/I (SI.
list SFRJ br. 5/1980.).


Ovako porazni rezultati stanja bunarskih voda potencirali su vodoistražne
radove koji se provode na spomenutom terenu radi saniranja stanja vodoopskrbe
u Slavoniji i Baranji u cilju zaštite zdravlja i sprečavanja methemoglobinemije
u male djece.


LITERATURA:


1. Lovrić, E., Munjko , I.: Određivanje nitrata u podzemnim vodama
— općina Našice i Donji Miholjac. Zaštita 75, 32—37. Beograd, 1975.
2. Lovrić, E., Munjko , I.: Prilog valorizaciji podzemnih i površinskih
voda okolice Slavonskog Broda. Zaštita 76, 295—305, Beograd, 1976.
3. Asortiman i primjena umjetnih gnojiva. INA-TPP-Kutina. Narodna tiskara
Kutina, 1970.
4. Đorđević, S., Naumović, O.: Nitrati kao zagađivači spoljne sredine.
Čovek i životna sredina, 4(1), 48—50. Beograd, 1979.
5. Munjko, I.: Određivanje ulja i fenola u vodama SR Hrvatske, te njihov
ekološki utjecaj na kopnene i vodene organizme (disertacija). Prirodoslovno-rnatematički
fakultet Sveučilišta u Zagrebu, 1976.
467




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 60     <-- 60 -->        PDF

SI. 3. Zbog loše drenaže uz drenažni kanal Pavlovci 3 sela Ladimirevci


usjev kukuruza slabo napreduje.


Foto: I. Munjko, 1980.


Gledajući dobivene rezultate kretanja nitrata u bunarskim vodama (od
tab. 1 do tab. 7) teško je reći koliko je tu dušične komponente kompleksnih
gnojiva, a koliko je nitrata nastalo prirodno ili došlo iz obližnjih đubrišta,
što potvrđuje visoke vrijednosti bakteriološkog opterećenja bunarskih voda.


Mnogi bunari iz kojih se voda koristi za piće i jelo ne udovoljavaju osnovnih
higijenskim zahtjevima. Našim ispitivanjima zastupljenosti nitrata
u površinskim vodama rijeke Karašice i drenažnim kanalima nismo niti
približno našli vrijednosti koje nalazimo u bunarskim vodama. Vrijednosti
nitrata u Karašici i drenažnim kanalima kretale su se od 0,45 do 9,9 mg


Također želimo napomenuti da su dužine drenažnih kanala u nekim
selima vrlo velike, npr. u Ladimirevcima njihova dužina iznosi 65 km, u
Petrijevoima 29,97 km, u Bizovcu 16,9 km, itd. Mnogi su od njih preko godine
suhog korita (6. i 7), dok se u neke ispuštaju otpadne vode, npr. u Bizovcu
vode iz Bizovačkih toplica koje sadrže sumporovodik, barij (32,5 mg/l),
stroncij (55,9 mg/l), bromid (2,3 mg/l), jodid (5,4 mg´l), kloride (14.408
mg/l) i druge tvari.


Interesantno je spomenuti da je u okolici Osijeka nađena osim vrele
vode (Bizovac) na dubini 1,862 m i nafta u Beničancima. Tu nailazimo sedi




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 59     <-- 59 -->        PDF

U Lab. 6. pokušali smo prikazati dobivene rezultate po mjesecima (1, 3,
5, 7, 9. i 11) iz kojih se vidi da vrijednosti nitrata u nekim mjesecima naglo
rastu. Naročito se to vidi npr. za mjesta Branjin vrh, Gajići, Topolje, Darda,
Kopačevo i Suza.


U tab. 7. dati su najnoviji rezultati (ljeto 1980. god.) jednokratnih ispitivanja
bunarskih voda u nekim školama općine Valpovo, gdje osim povišenih
nitrata imamo (osim Habljanovaca) vrlo zabrinjavajuću bakteriološku
sliku.


Ako detaljnije pogledamo dobivene rezultate u tabl. 1, 2, 3, 4. i 5. za pojedina
mjesta u Baranji i Slavoniji, vidimo, da ih prema zastupljenosti nitrata
možemo podijeliti u tri grupe i to:


1. Mjesta s koncentracijom nitrata u bunarskim vodama stalno u dozvoljenim
granicama,
2. mjesta u kojima su koncentracije nitrata stalno (često i preko 1000 mg
NO3 u litri) iznad dopuštenih granica od 43 mg NO:i/l,
3. mjesta u kojima su koncentracije nitrata u bunarskim vodama unutar
dopuštenih granica (uglavnom javni bunari u Vinkovcima, Vukovaru i u
Županji) dok u istom mjestu drugi bunar sadrži vrlo velike količine nitrata
(i preko 1000 mg (NO&/1) kao npr. Vuka, čepinski Martinci, Duboševica, Gajići,
Batina i dr.
Svrstavanjem pojedinih mjesta u ove tri skupine dobiva se opća slika
kvalitete bunarskih voda za 181 mjesto u 6 općina, (tabl. 8).


Tablica 8
Tabelarni prikaz kretanja nitrata u bunarskim vodama po općinama


1. vode >i kojima se nitrata stalno kreću do 43 mg/l,
2. vode u kojima se nitrati kreću od 0 do preko 43 mg/l,
3. vode, u kojima se nitrati stalno kreću iznad 43 mg/l.
Općina ukupno grupa 1. grupa 2. grupa 3.
Beli Manastir 39 0 16 23
Osijek 31 0 10 21
Vinkovci 35 3 32 0
Vukovar 25 4 11 10
Đakovo 36 0 11 25
Županja 15 1 14 0


Ukupno 181 8 94 79
V« 100 4,42 51,93 43,65
465




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 58     <-- 58 -->        PDF

Sve analize rađene su u Laboratoriju za ispitivanje voda Republičko*
zavoda za zaštitu zdravlja SR Hrvatske u Zagrebu.


Dobiveni rezultati ispitivanja zastupljenosti nitrata i nitrata prikazani
su tabelarno kao minimalne i maksimalne vrijednosti.


U svakom mjestu označen je najmanje jedan, najčešće tri, a najviše
jedanaest bunara (Županja), Čiji vodostaj najčešće iznosi od 1,5 do 4 5 m sa
temperaturama vode od 7 do 12» C.


REZULTATI ISPITIVANJA


U tab. 1 2. i 3. (za općine Beli Manstir, Osijek i Đakovo) date su minimalne
i maksimalne vrijednosti, koje su nađene u markiranim bunarima
za pojedina mjesta, u svim sezona u 1973. i 1974. godini.


U tab 3 (za općinu Đakovo) nema rezultata nitrata za proljeće ali su
zato za sva mjesta općina Osijek i Đakovo date maksimalno nađene vrijednosti
mtrita u bunarskim vodama.


U tab. 4. i 5. (za općine Vinkovci, Vukovar i Županju) date su minimalne
i maksimalne nađene vrijednosti nitrata i nitrita za proljeće i ljeto 1975
godine. J


SI. 2. Nedovoljno zaštićen bunar u selu Veliškovci; pored bunara bačva
s lož uljem.


Foto: I. Mimiku, I980.




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 57     <-- 57 -->        PDF

Određivanje zastupljenosti nitrata i bakteriološkog opterećenja bunarskih vođa


u nekim školama u Slavoniji u ljetu u 1980. godine.


Ukupni broj
bakterija


u 1 .ml
1160
882
1240


138
840
1360


1
296
136
296
748
336
292


1518
724
191


Tablica 7.
Najvjerojatniji broj
koliforma u 100 ml
bunarske vode
preko 240
preko 240
preko 240
38
preko 240
preko 240
0
preko 240
380
preko 240
preko 240
preko 240
preko 240
preko 240
preko 240
preko 240


Nitrati
Mjesto i škola u mg NO3/I


Bocanjevci
OS A. Sabol


Veliškovci
OŠ I. Marinković


Belišće
OŠ I. Marinković
Dječji vrtić


Harkanovci
OŠ Đ. Salaj


Ivanovci
OŠ Đ. Salaj


Habljanovci
OŠ J. Kučinac


Brođanci
OŠ J. Kučinac


Bizovac
OŠ J. Kučinac


Satnica
OŠ Republika Petrijevci


Samatovci
OŠ J. Kučinac


šag
OŠ Đ. Salaj


Ladimirevci
OŠ Republika Petrijevci


Gat
domaćinstvo J. Horvat
OŠ I. Marinković


Petrijevci
OŠ Republika Petrijevci


3,0
216,0
3,5


12,0
214,0
139,0
67,0
340,0
140,0
144,0
10,0
19,0
14,0


420,0
19
172,0




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 56     <-- 56 -->        PDF

Nitrati u mg NO3/I Nitriti u mg NOž/l


Mjesto i broj bunara


minimum — maksimum minimum — maksimum


ispitivanih u 1975. god.


proljeće — ljeto proljeće — ljeto
Ludvincd (1) 167 170 161 172 0 0,010 0 0,010
Vera (2) 3 174 6 188 0 0,010 0 0,004
Klisa (1) 65 94 65 90 0 0,004 0 0,004


Opaska: nitrati kada nisu nađeni u tragovima označavali smo ih sa 0


Kretanja zastupljenosti nitrata po mjesecima (1, 3, 5, 7, 9. i 11) u 1974. godini
u nekim mjestima općine Beli Manastir


Tablica 6


Nitrati u mg NO3/I, kao minimalne i maksimalne vrijed.
Mjesto 1. 3. 5. 7. 9. 11.
siječanj ožujak svibanj srpanj rujan studeni
Duboševica
0,6
1.313
1,1
850
0,1
970
0,3
1.180
1,8
1.142
4,3
1.019
Podolje
95
1.580
105
1255
105
1.125
122
1.356
141
390
130
395
Branjin Vrh
9,0
725
7,6
725
180
703
3,5
755
9,0
824
5,3
590
Gaj ići
75
1.180
11
975
25
1.125
61
1.130
39
1.160
85
1,186
Topolje
2,7
305
0,11
260
23
283
15
401
0,4
306
6,4
295
Beli Manastir
63
513
65
500
64
465
84
922
71
480
61
463
Karanac
432
1.080
300
405
295
520
410
860
325
800
260
463
Uglješ 1,4
8,8
0,3
8,0
0,0
4,2
1,1
19
0,0
32
6,3
29
Darda
0,6
325
8,0
330
8,3
315
23
328
3,6
270
85
260
Batina
45
680
105
710
105
730
125
640
190
786
147
791
Kopačevo
106
626
53
665
165
626
53
775
200
650
188
650
Bilje
160
272
150
290
140
295
221
500
135
170
71
169
Kneževi Vinogradi
40
200
42
200
45
196
75
287
58
245
52
197
Suza
4,2
475
12
442
12
454
130
730
20
475
17
471




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 55     <-- 55 -->        PDF

Određivanje nitrata i nitrita u bunarskim vođama općine Županja i Vukovar
u proljeće i ljeto 1975. godine, kao minimalne i maksimalne vrijednosti.


Tablica 5


Mjesto i broj bunara
ispitanih u 1975. god.


Županja (11)
Drenovci (5)
©urić (2)
Račinovci (2)


Strošinci (2)


Soljani (3)


Vrbanja (5)


Gunja (5)


Podi-avski Podgajci (1)
Gradište (4)


Bošnjaci (5)


Ccrna (5)


Šuškovci (2)


Stitar (3)


Babina Greda (5)


Vukovar (5)


Ilok (3)


Šarengrad (3)


Babska (3)


Tovarnik (5)


Lovaš (3)


Mohovo (1)


Opatovac (2)


Sotin (3)


Negoslavci (3)


Petrovci (3)


Svinjarevci (3)


Berak (2)


Sremski Čakovci (2)


Bokšići (1)


Tompojevci (2)


Mikluševci (2)


Trpinja (3)


Lipovača (2)


Bršadin (3) :


Borovo (3)


Pačctin (2)


Bobota (3)


Nitrati u mg ] MOs/1 Nitriti u mg : NO,/l
minimum —- maksimum minimum — maksimum


proljeće ! — ljeto proljeće — ljeto


4 679 5 1.556 0 0,025 0 0,014
3 395 4 395 0 0,034 0 0,034
4 195 3 189 0 0,017 0 0,034
3 188 0 171 0 0,025 0 0,017
4 471 5 396 0 0,010 0 0,050
. .5 208 5 231 0 0,034 0 0,025
3 340 3 340 0 0,025 0 0,050
2 339 2 339 0 0,010 0 0,001
2 2 5 5 0 0,002 0 0,002
4 339 11 339 0 0,140 0 0,010
4 148 5 170 0 0,017 0 0,014
7 340 17 295 0 0,034 0 0,020
. 9 339 14 339 0 0,007 0 0,010
2 40 5 104 0 0,007 0 0,007
2 104 6 189 0 0,014 0 0,017


25 98 27 130 0 0,004 0 0,004
63 109 85 104 0 0,004 0 0,010
17 409 19 295 0 0,014 0 0,017
360 607 339 578 0 0,004 0 0,010
3 108 3 122 0 0,000 0 0,040
130 818 132 577 0 0,025 0 0,010
75 171 76 171 0 0,002 0 0,004
0 34 0 78 0 0,002 0 0,002
0 330 2 369 0 0,050 0 0,050
4 409 4 471 0 0,014 0 0,025
4 40 5 40 0 0,014 0 0,014
49 339 156 295 0 0,005 0 0,020
329 548 330 577 0 0,010 0 0,014
383 395 395 471 0 0,014 0 0,050


43 43 42 43 0 0,034 0 0
108 236 143 339 0 0,017 0 0,010


68 94 66 116 0 0,010 0 0,004
4 339 2 498 0 0,034 0 0,050
4 560 7 471 0 0,004 0 0,017
0 3 0 3 0 0 0 o


440 979 130 1.473 0 0,025 0 0,050
4 5 5 6 0 0 0 0
: 6 147 6 171 0 0,004 0 0,000




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 54     <-- 54 -->        PDF

Određivanje nitrata i nitrita u bunarskim vodama općine Vinkovci u proljeće
i ljeto 1975. godine, prikazani kao minimalne 1 maksimalne vrijednosti.


Mjesto i broj bunara
ispitanih u 1975. god.


Lipovac (3)
Apševci (2)
Podgrađc (2)
Nijemci (4)
Đeletovci (2)
Vinkovački Banovci (2)
Šiidski Banovci (2)
Ilaća (2)
Oriolik (3)
Slakovci (2)
Sremske Laze (2)
Jankovci (2)
Otok (4)
Privlaka (5)
Mirkovci (3)
Vinkovci (11)
Cerić (3)
Marinci (2)
Rakovci (2)
Andrijaäevci (3)


Jarmina (3)
Ivankovo (5)
Retkovci (3)
Prkovci (1)
Vođinci (3)
Novi Mikanovci (2)
Stari Mikanovci (3)
Korog (2)
Podrinje (2)
Mrkušica (3)
Antin (4)
Mlaka (1)
Tordinci (3)
Ostrovo (3)
Nuštar (3)


Tablica 4


Nitrati u mg N03/1 Nitriti u mg NO2/I
minimum — maksimum minimum — maksimum
proljeće — ljeto proljeće — ljeto


5
3
0
3
2
10
12
20
45
26
33
61
4
6
2
2
104
3
0
3
339
260
66
471
130
12
94
48
295
471
39
94
395
295
130
339
339
198
395
260
30
4
8
10
4
0
11
35
156
40
46
61
4
10
2
5
115
12
3 5
339
260
72
395
115
10
85
85
295
395
56
104
395
260
171
339
339
188
295
231
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0,014
0,014
0,017
0,004
0,004
0,004
0,002
0
0,014
0,034
0
0,002
0,025
0,014
0,010
0,050
0,010
0,002
0,017
0,017
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
00,17
0,017
0,025
0,010
0
0
0,002
0,017
0,025
0,014
0,025
0,004
0,017
0,025
0,034
0,500
0,017
0,004
0,025
0,017
4 295 4 295 0 0,024 0 0,025
2 197 4 208 0 0,002 0 0,020
4 17 4 33 0 0,004 0 0,004
1 3 2 4 0 0 0 0
3 471 4 590 0 0,017 0 0,017
47 260 46 231 0 0,004 0 0,004
3 471 85 295 0 0,017 0 0,007
3 235 6 231 0 0 0 0
9 94 5 54 0 0,010 0 0,017
3 942 5 942 0 0 0 0,010
17 577 16 1.359 0 0,007 0 0,014
— 590 — 791 0,014 0,134
3 396 6 295 0 0,014 0 0,034
9 115 12 115 0 0,034 0 0.034
29 169 56 188 0 0,002 0 0,017




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 53     <-- 53 -->        PDF

Mjesto Godina Minimalne i maksimalne vrijednosti Maksimum


i brojbunara
1973.
1974.
Vrbica (3)
Farkuševci (3)
Viškovci (3)
Budrovci (3)
Piškorevci (3)


Strizivojna (3)
Slobodna Vlast (1)
Devanjska Varoš (1)
Majar (1)
Đakovačka Breznica (3)
Kondrić (1)
Trnava (3)
Hrkanovci (1)
Svetoblažje (1)
Đakovački Selci (3)
Đakovo (3)
Kuševac (1)


Ivanovci (3)
Široko Polje <1)


nitrata mg N03/1 nitrita
zima — proljeće — ljeto — jesen mg NO»/l


166 555 94 400 66 416 0,013
95 788 66 520 0,034


316 405 210 386 155 360 0,017
257 501 260 339 0,067


135 266 88 265 122 240 0,080
113 325 94 197 0,034


111 525 90 327 50 490 0,848
98 740 71 590 0,034


48 445 30 456 16 406 0,023
46 460 29 395 0,034


46 189 40 270 33 297 0,034
42 285 71 147 0,034


85 94 95 112 115 175 0,000
73 201 115 148 0,000


140 150 111 138 110 215 0,034
101 230 115 130 0,067


122 146 100 120 105 110 0,034
78 150 104 169 0,047


1 151 0,0 196 5 193 0,034
2 340 4 169 0,034


22 31 30 32 24 58 0,080
29 53 21 35 0,058


12 342 19 263 1 295 0,034
13 595 8 339 0,067


15 28 26 26 20 22 0,023
14 23 22 42 0,023


354 370 245 290 338 351 0,023
335 771 339 376 0,017


65 418 60 390 54 420 0,848
4 648 52 339 0,170


200 505 90 375 312 500 0,170
37 724 33 395 0,017


90 110 140 331 111 180 0,034
100 180 130 147 0,023


18 420 4 452 34 455 0,023
9 639 42 49 0,034


115 151 111 120 42 115 0,034
110 320 231 235 0,058




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 49     <-- 49 -->        PDF

Mjesto Godina Minimalne i maksimalne vrijednosti nitrata N03


i broj 1973.
bunara 1974.


N. Čeminac (3)
Darda (3)
Podunavlje (1)
Kozjak (1)
Tikveš (3)
Batina (3)
Zmajevac (4)
Suza (3)
Knez. Vinogradi (3)
Kotlina (3)
Kamenac (2)
Grabovac (3)
Lug (3)
Vardarac (3)
Kopačevo (3)
Bilje (3)
mg/l tokom sezona
proljeće ljeto jesen zima


73 — 333 61 — 322 61 — 640 60 — 442
60 — 358 51 — 434 51 — 574 59 — 430


0,5— 280 5 — 235 3 — 541 3 _ 370
0,6— 325 8 — 330 4 — 270 0,6— 320


5 — 8 3 — 8 3 — 8 2,6—76
9—15 8—12 10 — 26 0,9— 15


65 — 68 68 — 132 17 — 65 12 — 68
65 — 91 90 — 180 7 — 130 13 — 65


10 — 150 2 — 156 1,6— 42 8 — 179
1 — 91 12 — 273 1.3— 235 4 — 5


56 — 750 122 — 700 5,4—1.105 80 — 872
105 — 730 12 — 640 147 — 791 45 — 680


18 — 301 13 — 295 14 _200 18 — 900
13 — 342 126 — 538 15 — 339 11 — 243


12 — 340 12 — 220 14 — 420 5 — 497
12 — 454 130 — 730 20 — 475 4 — 475


63 — 295 69 — 132 36 — 214 86 — 220
42 — 200 75 — 287 52 — 245 40 — 200


87 — 184 59 — 250 77 — 275 66 — 230
70 — 200 105 — 340 82 — 265 69 — 180


93 — 150 105 — 113 240 — 325 220 — 302
240 — 260 240 — 375 197 — 225 260 — 424


95 — 220 42 — 210 100 — 200 90 — 160
63 — 180 186 — 315 23 — 216 67 — 183


98 — 308 84 — 332 118 — 310 129 — 479
132 — 333 180 — 365 115 — 260 126 — 416


72 — 290 123 — 240 92 — 216 98 — 238
79 — 205 145 — 230 85 — 200 85 — 178


48 — 528 50 — 600 92 — 634 31 — 603
53 — 665 53 — 775 188 — 650 106 — 626


113 — 220 130 — 310 155 — 340 26 — 246
140 — 295 221 — 500 71 — 170 160 — 272


455




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 48     <-- 48 -->        PDF

Mjesto Godina
i broj 1973.
bunara 1974.
Podolje (3)
Popovac (3)
Branjina (3)


Branjin vrh (4)
Sumarine (3)
Beli Manastir (3)


Karanac (3)
Kozarac (3)
Čeminac (1)
Petlovac (3)
Novi Bezdan (1)


B. P. Selo (3)
N. Nevesinje (1)
Majske Međe (1)
Bolman i N. Dolm. (4)
Jagodnjak (3)
Ugljes (3)
Švajcarnica (3)
Minimalne i maksimaln
mg/l tol
proljeće ljeto
120 — 825 96 —1.040
105 —1.255 122 —1.356
vrijednosti nitrata NOj
m sezona
jesen zima
78 —1.545 140 —1.330
130 — 390 95 —1.580
2597


315
558
47
147


482
567
6094


560 100 —
592 108 —
532
607
190250


548
750
252
275


645
390
145286


730 246
736 246
— 800
— 816
117


575
710
2
180


490
662
74

_
670
824
1
9
— 282
— 686
11259


460
725
95
71


626
703
5372


593 165 — 680
715 46 — 725
2165


676
500
37
84


232
922
5361


593
480
48
46
— 700
— 513
195330


660
405
250
295


560
520
180260


976 123 — 775
860 432 —1.080
256142


780
265
160
160


432
390
82142


366 230 —
785 142 —
582
363
6590


113
106
110
107


113
135
7172


130 130 —
81 90 —
143
105
7192


400
602
113
88


577
513
6661


542
791
95
82


630
470
3452
_

62
246
40
67


75
70
5129


71
24
52
55


56
65
340326


530
915
430
575
— 664
—1.033
266 —1.100 390 —
339 — 942 305 —
792
890
315


76
7
33
4


112
5
6,5—
2,9—
112 36
34 6


76
7
3086


152 30
116 111


67
150
105147


180 140 —
150 95 —
152
140
1941


286
241
19
82


380
330
3348


476
235
18
62
— 400
— 305
67100


265 91 —
365 106 —
375
370
86120


520 113 —
630 109 —
360
406
10 —
0,3—
20 —
6 —
32
8
71
72
0,8—
0,0—
64 —
18 —
14
4
124
78
5 — 640—3 225 — 24611 — 116
15
2
26
17
— 123
— 8
— 120
— 80




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 45     <-- 45 -->        PDF

Sum. list 105:451—1981.


KOLIČINE NITRATA U BUNARSKIM VODAMA SLAVONIJE
I BARANJE


Dr Ignac MUNJKO, viši znanstveni suradnik,
CDO — Zavod Birotehnika, Zagreb


Edo LOVRIC, dipl. inž.,
Republički zavod za zaštitu zdravlja SR Hrvatske, Zagreb


Prof. dr Zlatko PAVLETIC,
Priirodoslovno-matematioki fakultet u Zagrebu


SAŽETAK. U radu su prikazani rezultati istraživanja količine
nitrata u bunarskim vodama šest općina Istočne Hrvatske. Ta
su istraživanja pokazala, da samo voda u 8 mjesta od ukupno ispitanih
181 zadovoljava higijenskim uvjetima, (op)


UVOD


U cilju izučavanja methemoglobinemije u ravničarskim područjima SR
Hrvatske 1972. godine počela su sistematska istraživanja nitrata u bunarskim
vodama u mnogim mjestima Slavonije i Baranje. Ta istraživanja bila su
obuhvaćena »PROJEKTOM 02*512-1« a financirala ih je EPA iz USA. Dobiveni
rezultati djelomično su referirani na konferecijama »Zaštite 75« i »Zaštita
76« (1, 2).


Važnost ispitivanja nitrata u bunarskim vodama i njihov utjecaj na
zdravlje djece i odraslih naglašena je i u literaturi (4). Također su poznate
i količine i tipovi umjetnih gnojiva koja se proizvode u Jugoslaviji (Kutina,
Pančevo) te količina koje se stavljaju u tlo kao izvor hranidbenih elemenata
(N, P, K, C i Ca) za određenu biljnu kulturu (3).


PODRUČJE ISTRAŽIVANJA


Bunarske vode koje smo ispitivali nalaze se na području slivova rijeke
Save (Općine Đakovo, Vinkovci i Županja), Drave (Općine Beli Manastir,
Osijek i Valpovo) i Dunava (Općina Vukovar).


Ovdje ćemo dati kratak pregled nekih manjih slivnih područja rijeka
koje se ulijevaju u Savu, i Dunav na području istočne SR Hrvatske sa osnovnim
karakteristikama5.




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 52     <-- 52 -->        PDF

Određivanje nitrata i nitrita u bunarskim vođama općine Đakovo za zimski,


ljetni i jesenjski period 1973. i 1974. godine.
Vrijednosti nitrata date su samo kao maksimalne i minimalne.


Tablica 3


Mjesto Godina Minimalne i maksimalne vrijednosti Maksimum
i broj 1973. nitrata mg N03/1 nitrita
bunara 1974. zima ljeto jesen mg NO3/I


11 295 50 236 5 153 0,034


Krndija (3) 2 3g0 26 395 0034


~ ~~ ~ ~315 730 345 530 275 586 0,034


Punitovac (3) 260 12Q0 43 m 0O47
85 505 346 416 110 190 0,080


Jurjevac (3)


433 745 45 330 0,080
295 566 385 542 388 505 1,690


Josipovac (1)


146 592 100 130 0,080
265 295 236 325 286 360 0,023


Tomašanci (1)


265 345 197 208 0,047
265 380 180 335 286 308 0,023


Gorjani (3)


280 466 260 471 0,067


343 646 236 510 185 441 0,080


Bračevce (3)


245 1.110 116 288 0,047
120 410 112 345 98 340 0,017


Potjani


92 585 78 395 0,017
21 65 30 88 4 24 0,023


Mandičevac (3)


17 66 9 40 0,034
20 526 51 410 6 295 0,058


Drenje (3)


15 550 17 395 0,047
333 350 346 475 360 464 0,034


Kučanci (1)


280 362 208 228 0,047
115 350 115 447 26 302 0,058


Gašinci (3)


85 464 130 238 0,058


„<,.,* 185 560 165 446 105 540 0,034
Đakovačka Satnica (5) 145 L03Q 130 m Qm
208 600 131 613 138 423 0,080


Koritna (3)


183 760 130 590 0,080
160 659 88 545 116 570 0,080


Semeljcl (3)


98 915 104 416 0,080


295 580 275 496 170 407 0,080


Kešinci (3)


232 455 231 295 0,058
105 344 75 760 70 285 0,080


Mrzović (3)


71 411 66 288 0,034




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 51     <-- 51 -->        PDF

Mjesto Godina Minimalne i maksimalne vrijednosti Maksimum


i broj 1973. nitrata mg NO3/I nitrita
bunara 1974. zima — proljeće — ljeto — jesen mg N02/1


Šodolovci (31)
Kopriva (1)
Jovanovac (3)
Paulin Dvor (1)
Divoš (1)


T. Antunovac (3)
Hrastin (3)
Vladislavci (3)
Dopsin (1)
Beketinci (1)
Vuka (3)
Cepinski Martinci (3)
Cepin (3)
Josipovac (3)
Livana (1)
Višnjevac (3)
22 29 26 33 31 426 0,007
7 21 9 27 0,034
,469 521 232 416 496 508 0,080
588 1.300 695 763 0,080
63 410 66 305 52 133 0,034
29 410 62 763 0,058
292 355 192 240 250 275 0,017
241 395 235 260 0,000
63 92 73 75 23 88 0,058
15 109 45 71 0,034
93 1.050 97 275 23 428 0,058
49 580 56 295 0,058
399 1.750 410 960 356 1.155 0,170
426 1.200 463 2.827 0,067
277 1.050 133 760 66 515 0,058
125 1.020 172 679 0,080
290 382 210 297 376 443 0,034
295 595 340 463 0,023
255 293 226 246 120 231 0,023
206 340 208 270 0,034
122 1.185 92 990 53 860 0,170
3 754 4 486 0,023
34 763 43 295 37 1.030 0,034
63 532 29 260 0,047
33 908 39 405 4 665 0,170
63 532 52 520 0,848
60 492 35 375 28 387 0,058
48 930 71 340 0,080
308 392 260 351 155 240 0,000
105 295 188 230 0,000
114 885 132 625 105 306 0,034
94 830 104 463 0,058
457




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 50     <-- 50 -->        PDF

Određivanje nitrata i nitrita u bunarskim vodama općine Osijek u siječnju, ožujku,
svibnju, srpnju, rujnu i studenom 1973. 1 1974. godine Vrijednosti nitrata i nitrita


date su samo kao maksimalne i minimalne.


Mjesto Godina
i broj 1973.
bunara 1974.
Erdut (3)
Dalj (3)
Aljma.š (3)
Sarvaš (3)


Belo Brdo (3)
Nemetin (3)
Osijek (3)
Tvrđavica (3)
Podravlje (3)
Tenja (3)
Silaš (3)
Palača (3)
Lastovo (3)
Ernestinovo (3)
Petrova Slatina (1)


Tablica 2.
Minimalne i maksimalne vri jednosti Maksimum


zimanitrata mg NO3/I
— proljeće — ljeto — jesen mg NO2/I
nitrita
0,3
0,1
245
730
0,1 230 0,5
5,9
233
235
0,067
0,080
0,1
0,0
301
440
0,0 245 0,1
0,0
243
235
0,034
0,036
235
153
1.450
1.610
106 1.325 110
147
1.105
1.753
0,085
0,170
35
18
1.115
2.140
10 1.215 9
20
960
1.155
0,058
0,067
363
301
580
754
223 476 295
288
365
492
0,034
0,034
45
26
373
300
34 265 18
27
38
147
0,085
0,058
190
161
860
1.200
40 657 150
130
725
590
0,085
0,085
35
3
485
315
50 135 9
21
136
235
0,085
0,085
3
3
116
225
3 113 5
13
145
231
0,170
0,170
209
192
425
597
116 630 180
82
368
295
0,080
0,172
220
155
391
513
99 408 39
85
395
295
0,085
0,047
173
97
249
375
122 231 34
78
246
219
0,080
0,034
190
210
635
1.150
116 235 180
231
500
520
0,170
0,047
139
51
439
736
65 401 78
231
504
520
0,085
0,023
299
296
496
410
260 390 245
288
432
339
0,007
0,080




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 47     <-- 47 -->        PDF

Prema naših podacima njezine su vode blago alkalne (pH 7,7 — 8,0)
sadrže ekstraktibilne tvari u CCL, od 0,6 do 4,3 mg/l, fenole do 10 mikro
grama/l, KPK od 54,0 do 192,0 mg 0*/l, BPK od 2,1 do 4,3 mg 0*´l, NBK/100
od 24 do 24.000 i fosfate od 0,2 do 3,3 mg P04/1.


Vuka je desna pritoka Dunava, dužine 120 km. Izvire u gorju Krndije
kod sela Paučja, a utječe u Dunav kod Vukovara. To je ravničarska rijeka,
na koju je vezano nekoliko umjetnih kanala za melioraciju zemljišta od
kojih je najveći Bobotski kanal. Poslije kiša vodotok Vuke se zamućuje zbog
suspendiranih čestica tla i podignutog mulja s dna korita rijeke.


Prema analizama njezine su vode blago alkalne (pH od 7,5 do 7,9), sadrže
ekstrabilne tvari u CCL, od 0,6 do 7,7 mg/l, fenole do 38 mikrograma/1, KPK
od 15,7 do 61,2 mg (tyl, BPK od 0,8 do 6,5 mg OVI, NBK/100 od 150 do
240.000, te fosfate od 0,1 do 2,7 mg PO4/I.


Ovaj kratki prikaz nekih površinskih voda Slavonije izložen je sa dva
razloga — da se vidi njihov (djelomičan) sastav, koji treba češće kontrolirati,
a i njihova uloga prirodnih kanala koji prima otpadne vode iz domaćinstva,
industrije te sa obrađenih i neobrađenih poljoprivrednih površina.


METODA RADA


Bunarske vode za određivanje nitrata i bakteriološku čistoću uzimali
smo iz označenih bunara u pojedinim mjestima općina: Beli Manastir, Osijek,
Đakovo, Valpovo, Vukovar, Vinkovci i Županja u određeno vrijeme (1973,
1974. i 1975. godine u mjesecima 1, 2, 3, 5, 7, 9 i 11, a 1980. samo 7. u mjesecu).


Određivanje nitrata u bunarskim vodama općine Beli Manastir tokom svih sezona
u 1973. i 1974. godini, prikazani kao minimalne i maksimalne vrijednosti


Tabela 1.


Mjesto Godina Minimalne i maksimalne vrijednosti nitrata NO:»
i broj 1973. mg/l tokom sezona
bunara 1974. proljeće ljeto jesen zima


12 — 282 42 — 199 28 — 201 55 — 305


Kneževo (3)


53 — 270 52 — 320 5 — 260 48 — 278


1 —1.225 0,1 — 1.800 0,1 — 1.325 5 — 1.200


Duboäevica (3)


0,1— 970 0,3—1.180 2 —1.142 1 — 1.313


0,3— 245 0,1— 348 0,1 — 179 2 — 226


Topolje (3)


0,2— 283 15 — 405 0,4— 306 3 — 305


245 — 875 205 — 800 78 —1.475 7 —1.106


Gaj ići (2)


11 —1.125 61 —1.130 39 —1.186 75 —1.180


15 — 128 34 — 128 20 — 260 47 — 200


Draž (3)


43 — 180 68 — 205 42 — 181 41 — 187


453




ŠUMARSKI LIST 10-12/1981 str. 46     <-- 46 -->        PDF

SI. 1. Bunar i 2 reni bunara u selu Ladimirevci (ulica M. Gupca 58), u
kojima se stalno mjeri vodostaj podzemnih voda.


Foto: I. Munjko, I9S0.


Bosut je lijeva pritoka Save. Potoci Biđ i Berava, koji dolaze s istočnih
padina Dilj-gore i Krndije, sastaju se kod mjesta Cerne i tvore rijeku Bosut.
Karakteristike Bosuta su vrlo spor i krivudav tok rijeke, zbog neznatnog
pada, ispresjecan mnogim kanalima za odvodnjavanje. Stoga je Bosut prirodni
kolektor za odvođenje prostornog vodoplavnog sistema. Oborinsko
područje Bosuta iznosi 2.913 kms. Godišnje su oborine H — 720 mm, a efektivne
oborine E — 218 mm. Srednji proračunati protok 20,1 m3/s. Otjecajni
koeficijenat 30,3%. Najveći zagađivači Bosuta su industrije Vinkovaca (kožara,
klaonica i tekstilna industrija) koji ispuštaju otpadne vode.


Prema nekim našim ispitivanjima vode Bosuta su blago alkalne (pH vrijednost
se kreće od 7,5 do 7,8), sadrže ekstraktibilne tvari u CCU od 1,8 do
10,3 mg 1, fenole od 0,00 do 24,6 mikrograma/1, KPK od 27,0 do 65,0 mg
0-./1, BPK., od 2,2 do 6,9 mg 02/l, NBK 100 od 1500 do 24.000 i druge parametre.


Našička rijeka izvire u gori Krndija kod sela Seona i nakon 28 km toka
utiče u rijeku Vučicu kod Našičkih ribnjaka. U brdovitom dijelu svog toka
prima više potočića, a od Našica do ušća ravničarska je rijeka s protokom
od 0,15 m-Vsec. Nakon kiša nosi suspendirane čestice s površine tla, što je
karakteristika i ostalih rijeka ovog kraja (Karašice, Vučice) (6). Najveći njen
zagađivač je kanalizacija iz Našica, koja se nepročišćena ispušta u vodotok
oko 0,3 km uzvodno od cestovnog mosta na cesti Našice — Donji Miholjac.